O prymacie wolności słowa nad ochroną dóbr osobistych

Po opublikowanym kilkanaście dni temu tekście poświęconym ulepszaczom opinii internetowych przyszło mi udzielić parę interesujących porad prawnych w zakresie odpowiedzialności e-usługodawców za komentarze poczynione przez użytkowników ich usług — a także odpowiedzialności samych osób komentujących. (Interesujące, że zbiegło się to z kontrofensywą prawników reprezentujących spółkę Pomocna Pożyczka sp. z o.o. (d. PKF Skarbiec sp. z o.o.) — wprawdzie prokurator zaczyna coraz poważniej deptać im po piętach, ale wychodzi na to, że lepiej dziś nie prowadzić forum internetowego o bankowości, którego użytkownicy wymieniają się poglądami i poradami nt. jak sobie poradzić z niespecjalnie uczciwymi praktykami Pomocnej Pożyczki).
Większość spraw wyglądała dość standardowo — do nadwrażliwości przedsiębiorców, którzy uważają, że każda krytyka jest bezprawna i narusza ich dobra osobiste, zaś klient ma prawo tylko zapłacić (zaś konsument niezadowolony ma prawo zacisnąć zęby) zdążyłem się przyzwyczaić — jednak jedno zagadnienie zmusiło mnie do poszukania poważnej odpowiedzi na pytanie, na które podświadomie potrafiłem odpowiedzieć od zawsze.
powódź we Wrocławiu 2010 r. wysoka woda na Osobowicach pod mostem kolejowym Popowice-Osobowice PS ten most kolejowy Popowice-Osobowice już nie istnieje - w latach 2012-14 został całkowicie przebudowany
Nieistniejący już most kolejowy na Odrze we Wrocławiu, zdjęcie z maja 2010 r. (fot. Olgierd Rudak, CC-BY-3.0
Jest to pierwszorzędne pytanie o hierarchię wartości: czy w sporze, w którym waży się ochrona dobrego imienia osoby i wolność słowa innej osoby — ma z definicji górę brać któraś z tych zasad? Czy zatem podniesienie nienaruszalnej, przyrodzonej i niezbywalnej godności człowieka do rangi fundamentu konstytucyjnych praw i wolności (art. 30 ustawy zasadniczej) usprawiedliwia spotykany niekiedy pogląd, że w przypadku konfliktu tego rodzaju ważniejsza okazuje się ochrona dóbr osobistych. Słowem: czy znak równości w zdaniu
 

godność z art. 30 konstytucji = dobra osobiste z art. 23 kc

jest tam uprawniony, czy jednak jest to zwulgaryzowanie konstytucyjnego pojęcia godności poprzez sprowadzenie do rangi super-normy cywilistycznej?
A może nieco inaczej — może owa godność nie jest synonimem czci i dobrego imienia, a dzięki temu może stać się także oparciem dla innych konstytucyjnych wartości, takich jak: wolność słowa, prawo do prywatności, równość wobec prawa, ochrona własności etc.? Może to właśnie zapisana w art. 30 konstytucji godność pozwala nam m.in. swobodne na głoszenie różnych poglądów, krytykę niepożądanych zjawisk i zachowań (władzy, przedsiębiorców, innych osób)? Może właśnie dzięki temu prawu praw mogę sobie tutaj pisać, a P.T. Czytelnicy mogą mnie surowo krytykować? Może to właśnie dzięki godności powinniśmy mieć prawo narzekać do woli, krytykować i pomstować — nie obawiając się nieuzasadnionych represji (czyli do momentu bezprawnego naruszenia dóbr osobistych)?
Może zatem stawianie znaku równości jak w poprzednim akapicie dowodzi nadmiernego uproszczenia w wykładni litery ustawy zasadniczej — a to dlatego, że skoro godność jest fundamentem  w s z y s t k i c h  praw i wolności, to także i tych, które potencjalnie mogą godzić w dobre samopoczucie niektórych osób?
To są trudne pytania i na pewno nie zamierzam udzielać tutaj ex cathedra odpowiedzi — prędzej chciałbym zachęcić P.T. Czytelników do dyskusji w komentarzach ;-)
Niemniej w poszukiwaniu odpowiedzi dla siebie samego trafiłem niedawno na interesujący wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 12 lutego 2014 r. (I ACa 1247/13) wydany w sprawie, w której naruszenie dóbr osobistych miało nastąpić poprzez publiczne wygłoszenie opinii, cytuję „Pan Prezes B. trzyma się metod sprzed 20 albo 30 lat”, „podstępnie i nie wiadomo w jakim celu, bo drugie postanowienie jest z pieczątkami jakimiś zamazanymi o wykonalności”, „My też występujemy do Sądu z różnymi pozwami i jakoś nasze są rozpatrywane po miesiącu, po dwóch. A Pan B. przez tydzień czasu uzyskuje postanowienie, które naszym zdaniem podstępnie jest zdobyte”. (Przepisuję za wyrokiem nie bez kozery, bo pasuje do mojej krytycznego poglądu o idiotyczności wyroków z cyklu „nie można o kimś powiedzieć per oszust, póki nie ma prawomocnego orzeczenia”. Bo jak: nie mogę krowy nazwać krową, póki nie mam na to wyroku?)
Opinie te, jak widać, na pewno miały charakter ocenny, bardzo krytyczny, do tego miały postać informacji o rzekomych faktach — i to w sposób, który powód uznał za godzący w jego dobra osobiste, w szczególności jako groźba utraty zaufania w społeczności lokalnej. Tak też przyjął działający w pierwszej instancji Sąd Okręgowy, zasądzając co tam chciał powód i nie znajdując przesłanek wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych.
A w apelacji… najlepszy jest akapit z uzasadnienia, który pozwolę sobie przywołać jako podsumowanie felietonu (wytłuszczenie ode mnie):

Przy ocenie czy w danej sytuacji doszło do naruszenia dóbr osobistych określone wypowiedzi należy badać tak z punktu widzenia kontekstu sytuacyjnego (biorąc pod uwagę miejsce, formę, czas i cel wypowiedzi), w którym zostały one użyte, jak również mając na uwadze pewien obiektywny miernik pozwalający na ustalenie czy granice wypowiedzi nie zostały przekroczone tak, że konkretna wypowiedź spowodowała naruszenie dóbr osobistych strony powodowej, w tym przypadku dobrego imienia i czci. W praktyce te granice są bardzo nieostre, co powoduje, że sąd musi bazować tu na własnym poczuciu dobrego smaku i rozsądnej ocenie. Im większa społeczna waga sprawy, tym zakres dopuszczalnej krytyki jest większy. W razie wątpliwości wolność słowa powinna jednak uzyskać pierwszeństwo.

Dedykuję zarówno Pomocnej Pożyczce sp. z o.o., która zdecydowanie powinna poszukać sposobu na poprawę reputacji w zwiększeniu liczby zadowolonych klientów, jak i różnym zawodowym polepszaczom tejże reputacji, którzy za pieniądze potrafią napisać najbardziej niedorzeczne wezwanie.

13 comments for “O prymacie wolności słowa nad ochroną dóbr osobistych

  1. 5 czerwca 2014 at 06:39

    Coś jakoś dziwnie się końcówki wyrazów poprzenosiły do następnych wierszy.

  2. Anonymous
    5 czerwca 2014 at 06:53

    FF nie zawija wierszy w pierwszych 4 akapitach. Czytać się tego niestety nie da :/. Szkoda, bo tekst wygląda na ciekawy.

    • 5 czerwca 2014 at 07:15

      O kurczę, faktycznie — już patrzę co się stało…

    • 5 czerwca 2014 at 07:32

      Już powinno być dobrze :) <br />Niniejszym przepraszam za niedogodności — ja się tego Bloggera nadal uczę… i widzę, że są tu też pewnego rodzaju sprytki, na które trzeba bacznie zwracać uwagę, bo w przeciwnym razie ma się takie właśnie błędy.

  3. Art
    6 czerwca 2014 at 21:06

    Nawet jeśli założymy, że &quot;godność z art. 30 konstytucji = dobra osobiste z art. 23 kc&quot;, to i tak wolność słowa pozostaje wartością co najmniej równorzędną, albowiem wyrażoną w art. 54 konstytucji.<br /><br />Granice wolności słowa w Polsce są wytyczane niejako z dwóch stron. Pierwszym ogranicznikiem jest wspomniana ochrona dóbr osobistych, drugim ochrona uczuć religijnych. Tą drugą

  4. Anonymous
    7 czerwca 2014 at 09:18

    No właśnie, godność jest podstawą, z której wywiedzione są pozostałe prawa. ale 30 Konst. nie równa się 23 K.c. – to za duże uproszczenie i spłaszczenie. 23 K.c. to jedynie instrument do realizacji godności jako takiej. <br />Z innej strony: nie da się zrealizować ochrony dóbr osobistych bez wolności słowa (tak wiem, słabe to). Wolność słowa i prawo do poszanowania godności, to oczywiście

    • Anonymous
      7 czerwca 2014 at 11:59

      Na pewnym forum, na którym bywam, ktoś już żartobliwie (a może nie, słabo czuje ironię w słowie pisanym) zapowiedział, że za nazwanie go &quot;leniem&quot; to może proces wytoczyć. A to przecież nie tylko relatywnie lekkie określenie, ale w dodatku dość prosto weryfikowalne. ;)

    • Anonymous
      7 czerwca 2014 at 12:31

      to, że między Janami i Janinami Kowalskimi a Marianem i Marianną Malinowską, to też. wiadomo niektórzy mają pęd ku sądom i walce o szprawiedliwość. ale urażona godność urzędników, notabli, czy ludzi różnych światopoglądów religijnych – tam się żrą ile wlezie i trudno, wolność to wolność. takie małej akcje jak Nergal z Biblią na biletowanym koncercie w klubie, to mały pikuś – takie Westboro

    • 7 czerwca 2014 at 20:41

      &gt; Wolność słowa i prawo do poszanowania godności, to oczywiście konkurencyjne prawa,<br /><br />No właśnie nie umiem się z tym zgodzić, zwłaszcza z tym &quot;oczywiście&quot;. One mogą być konkurencyjne, ale mogą też być — nie tyle komplementarne — ile współistniejące (ale się robi… mądrze? ;-) <br /><br />Bo: jasne, mogę powiedzieć &quot;ten komentarz pisał jakiś idiota&quot; i to będzie

  5. Anonymous
    8 czerwca 2014 at 07:57

    Czyli aby godnie korzystać z wolności słowa(?). może być i tak. ale wyrażenie się oględniej (skorzystanie z wolności słowa) nie umacnia godności, ale taki sposób wysławiania poprawia, co najwyżej, szacunek do wyrażającego się oględniej, bo potrafi wyrażać się mniej dosadnie. Czyli nie posłanka Kempa albo Pawłowska, a raczej senator Cimoszewicz.<br /><br />a tak w ogóle, to sam sobie, poniekąd,

    • 8 czerwca 2014 at 09:11

      Sądzę, że zamęt może wynikać z tego, iż jako nazwę dla meta-podstawy (osobiście podkreślę: <b>nazwy</b>) wszelkich praw i godności użyto pojęcia, które utarło się jako synonim &quot;dobrego samopoczucia&quot; (bo ja tak tłumaczę sobie <i>cześć</i>. Ja jednak uważam, że gdybyśmy pozwolili na przyjęcie, że to (rozwijając) <i>&quot;ochrona jednego z dóbr osobistych jest podstawą praw i wolności&quot

  6. b52t
    8 czerwca 2014 at 12:15

    Cześć, to nie tyle, czy raczej nie tylko, &quot;dobre samopoczucie&quot;, to szacunek, respekt, poważanie. Ale szacunek, poważanie zależy od działań nas samych i jak przez to jesteśmy postrzegani przez innych, a nie tylko naszego balonika, lustereczka wewnętrznego – ego. Choć oczywiście, skoro godność mi się należy, bo jestem człowiekiem, to można czytać też, że należy się i basta. A jak ktoś

Dodaj komentarz