Pozew zbiorowy a przedawnienie roszczenia (uchwała SN III CZP 51/15)

Kolejna świeżutka uchwała Sądu Najwyższego — ta o przedawnieniu roszczeń w postępowaniu grupowym — przemknęła gdzieś tam w komentarzach, ale warto chyba poświęcić orzeczeniu odrębny tekst. Krótko i treściwie, bo nie ma się nad czym rozwodzić:

Uchwała Sądu Najwyższego z 16 września 2015 r. (III CZP 51/15):
​W postępowaniu grupowym o ustalenie odpowiedzialności pozwanego (art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym) sąd bada zarzut przedawnienia roszczenia pieniężnego, jeżeli dotyczy on wszystkich członków grupy i oparty jest na jednakowych okolicznościach odnoszących się do nich wszystkich.

Uchwałę wydano w odpowiedzi na następujące pytanie:

Czy w przypadku wytoczenia powództwa na podstawie art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym — o ustalenie ponoszenia przez pozwanego odpowiedzialności odszkodowawczej za zaniechanie legislacyjne Sąd jest uprawniony do dokonywania oceny zasadności zarzutu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego?​

Postępowanie grupowe (popularnie zwane pozwem zbiorowym lub procesem zbiorowym) to sposób dochodzenia jednakowych roszczeń przez przynajmniej kilkunastu powodów. Warunkiem wystąpienia z pozwem w postępowaniu grupowym jest istnienie tej samej lub takiej samej podstawy faktycznej roszczenia.

Wątpliwości dotyczyły natomiast postępowania zmierzającego do wydania wyroku co do zasady, w toku którego dochodzący roszczenia pieniężnego może ograniczyć się do żądania ustalenia samej odpowiedzialności pozwanego (tzw. wyrok co do zasady). W toku takiego procesu zbiorowego powodowie nie muszą wykazywać interesu prawnego w ustaleniu odpowiedzialności pozwanego (norma stanowi zatem odstępstwo od ogólnej reguły art. 189 kpc) — natomiast nie było jasne czy pozwany może zgłosić zarzut przedawnienia (trudność jest o tyle znacząca, że w przypadku wielu powodów termin ten może być różny).

art. 2 ust. 3 ustawy o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym:
W sprawach o roszczenia pieniężne powództwo może ograniczać się do żądania ustalenia odpowiedzialności pozwanego. W takim przypadku powód nie jest obowiązany wykazywać interesu prawnego w ustaleniu.

No i w uchwale Sąd Najwyższy rozstrzygnął, że owszem, zarzut przedawnienia w procesie zbiorowym może być zgłoszony — pod warunkiem jednak, że zarzut ten dotyczy wszystkich powodów, a w dodatku dotyczy dokładnie tej samej okoliczności wobec każdego z członków grupy. A jak już sobie strony rozstrzygną wątpliwości, to w procesie o zasądzenie będzie badany „bezpośredni” zarzut przedawnienia (tak ja to rozumiem).