Zmiany w prawie spadkowym — koniec z przypadkowym dziedziczeniem długów

Krótko i na temat: 18 października 2015 r. (czyli dziś) weszły w życie znowelizowane przepisy kodeksu cywilnego o spadkach i dziedziczeniu (Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2015 r. poz. 539).

W największym skrócie: z kodeksu cywilnego wylatują przepisy pozwalające na przypadkowe odziedziczenie długów — wskutek którego będzie trzeba dopłacać do spadku z własnej kieszeni (proszę czytać komentarze!) — od dziś domyślnym trybem spadkobrania jest przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 par. 2 kc).


dziedziczenie z dobrodziejstwem inwentarza

Chciałoby się, żeby każda fajna rzecz miała swojego właściciela, który dbałby o jej stan. Na zdjęciu pałac w Gałowie, który na spadkobierców liczyć nie mógł, zaś z właścicielami są jakieś problemy (fot. Olgierd Rudak, CC-BY-SA 3.0)


Obowiązujące dotąd reguły pośrednio wymagały bądź dobrej znajomości majątku spadkodawcy — wiedzy o tym czy aktywa przewyższają pasywa — lub też pewnej dozy duszy hazardzisty. Od dziś przyjęcie spadku wskutek braku złożenia oświadczenia o jego przyjęciu lub odrzuceniu (art. 1015 par. 1 kc) równa się przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza. W takim przypadku spadkobierca odpowiada za długi wyłącznie do wysokości wartości samego spadku — jeśli długi spadkowe przewyższają odziedziczony majątek, nie trzeba dopłacać z własnej kieszeni.

art. 1015 kodeksu cywilnego
§ 1. Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania.
§ 2. Brak oświadczenia spadkobiercy w terminie określonym w § 1 jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Nowością w kodeksie cywilnym jest instytucja wykazu inwentarza — zgodnie z art. 1031(1)-1031(4) kc spadkobierca składa wykaz inwentarza przed sądem lub notariuszem, wskazując w nim przedmioty należące do spadku i ich wartość oraz długi spadkowe (wykaz inwentarza sporządzany jest według wzoru ustalonego rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 września 2015 r. w sprawie określenia wzoru wykazu inwentarza oraz sposobu udostępniania druków tego wzoru (Dz.U. z 2015 r. poz. 1537). Osoba dziedzicząca spłaca długi spadkowe zgodnie ze złożonym przez siebie wykazem (ważne: spadkobierca nie może jednak zasłaniać się brakiem znajomości wykazu inwentarza złożonego przez innego spadkobiercę, zapisobiercę windykacyjnego lub wykonawcę testamentu, por. art. 1031(3) par. 1 kc).
Stosowne zmiany pojawiają się także w kodeksie postępowania cywilnego (art. 633 i nast. kpc, przy czym cały rozdział otrzymuje tytuł „Zabezpieczenie spadku, wykaz inwentarza i spis inwentarza”).

Mam nadzieję, że w percepcji społecznej skutki nowelizacji przepisów o spadkobraniu spotkają się z tak samo pozytywnym przyjęciem jak przyjęcie przepisów.
Powszechnie uważa się, że jest coś strasznie niesprawiedliwego w tym, że można odziedziczyć długi — i spłacać je za zmarłego — ja jednak zawsze staram się pamiętać, że każdy kij ma dwa końce i wierzyciel też człowiek. I jeśli ktoś mu nie odda jego wierzytelności — to jest jego strata.

  • Borek

    Niesprawiedliwością w dotychczasowej formie było to, że (we wcale nie tak bardzo skrajnych przypadkach) o śmierci (albo i istnieniu) osoby, której jesteś spadkobiercą mogłeś się dowiedzieć dopiero z wezwań do spłaty wierzytelności. I to znacznie większych wierzytelności niż to, co skapnęło w ramach spadku. ;)

    Wierzyciel też człowiek, więc też ma rozum i potrafi ocenić, czy dłużnik będzie w stanie oddać.

  • > o śmierci (albo i istnieniu) osoby, której jesteś spadkobiercą mogłeś się dowiedzieć dopiero z wezwań do spłaty wierzytelności

    No właśnie nie — skoro tak, to jest to moment, od którego przysługiwało 6 miesięcy na złożenie oświadczenia przez spadkobiercę (od dnia kiedy się dowiedział, nie od dnia śmierci).

    Problem był w tym, że ludzie w ogóle nie rozumieli (nie podejrzewali), że można też odziedziczyć dług.

  • Borek

    No bo to nie jest taka oczywista oczywistość – zwłaszcza, że „po staremu” można było wziąć takiego kota w worku albo nie wziąć, nie było wykazu. Trudno mieć jakiekolwiek pojęcie o stanie posiadania osoby, której się w ogóle nie znało albo nie miało z nią kontaktu przez kilka dekad i pewnie temu zawdzięczamy parę głośnych spraw o antyspadkach.

    W każdym razie masz rację, dobrze że nadeszły zmiany. ;)

  • Bo ludzie tylko myślą, że spadek to dar od losu, że ciocia z Ameryki może zostawić w spadku tylko kasę do wydania.

  • Chyba Olgierdzie trochę się zagalopowałeś. Napisałeś „W największym skrócie: z kodeksu cywilnego wylatują przepisy pozwalające na przypadkowe odziedziczenie długów”. Ale przecież w tej kwestii nic się nie zmieniło. Nadal można „przypadkowo odziedziczyć dług”. Tyle tylko, że odpowiedzialność za dług będzie ograniczona do wartości czynnej spadku. Tak więc nic się nie zmieniło w tym, że w ramach spadku dziedziczymy też długi. Nowelizacja nie powoduje, że nie dziedziczymy długów.

  • Praktycznie ich nie dziedziczymy, bo w najgorszym przypadku bilans wychodzi na zero: odziedziczyłem 100 zł majątku i 200 złotych długu, po odjęciu zostaje 0 złotych — długów nie odziedziczyłem.

    Literalnie, rzeczywiście, przed tą operacją długi się dziedziczy.

  • Tak więc sam widzisz, że nie jest tak, że dziedziczymy tylko to co w spadku najlepsze, ale długi też. Żeby ten bilans wyszedł na 0 to czasem trzeba się sporo nachodzić. A ludzie jak to ludzie. Przeczytają, że nie dziedziczą przypadkowych długów to przyjmą spadek (np. mieszkanie) a potem będzie wielkie zdziwienie, że np. bank domaga się od nich spłaty 50.000 zł.

  • OK, poprawię troszkę tekst :)
    Dzięki za wytrawne oko recenzenta — klienci chyba mają z Ciebie pociechę :)

  • No to poprawione. Od razu lepiej :)
    A klienci jak to klienci… człowiek robi co może. Skarg nie piszą, więc chyba nie jest źle ;)

  • anna shotton

    Prosze o porade. Wujek zmarl w sierpniu pozostawiajac ogromne dlugi a nowa ustawa weszla jak wiemy w pazdzierniku. Czy w tym przypadku wciaz musze zrzec sie spadku w drodze sadowej czy nie musze sie niczym przejmowac zgodnie z nowa ustawa.

  • Art. 6 nowelizacji — Przepisów ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, nie stosuje się do spadków otwartych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.

    Czyli w tej sytuacji stosuje się poprzednie przepisy. Od sierpnia minęły 6 miesięcy, jednak jeśli informacja o powołaniu do spadku dotarła później, to oczywiście od tego momentu leci termin na odrzucenie spadku.

  • anna shotton

    Bardzo dziekuje za odpowiedz. Sprawa sie nieco komplikuje poniewaz mieszkamy z dziecmi (wiek 2 lata)za granica I podobno moje dzieci beda musialy odrzucic ten spadek w drodze sadowej… Ale z racji ze nie maja stalego meldunku w Polsce bedziemy musieli zalatwic to w sadzie w Warszawie. Czy to prawda? Nie wyobrazam sobie kosztow calego procesu Na ktory mnie poprostu nie stac. Czy jest jakies wyjscie z tej sytuacji?

  • Myślę, że warto skontaktować się z kompetentnym w sprawach dziedziczenia prawnikiem.

  • Bartek

    Witam, u mnie sytuacja taka. Zmarła osoba z mojej dalekiej rodziny 1 września 2014r . Wszyscy odrzucilismy spadek u notariusza. Ze względu na to ze mam małe dziecko złożyłem wniosek o wydanie zgody na podjęcie czynności za małoletniego. Niestety notariusz u którego byłem powiedział ze przeciągnąlem termin o 2 miesiące i nie mogę złożyć w imieniu małoletniego oświadczenie o odrzucenie spadku a przynajmniej on ode mnie go nie odbierze. Czyli w tym przypadku moja córa dziedziczy z dobrodziejstwem inwentarza. A wiem, że są tam jakieś długi kolo 20 tyś zł . ale nie wiem czy ten zmarły miał jakiś inny majątek, nawet nie znałem te osoby. Czy ja będę musiał to spłacić ten jego dług? Co mam robić??? Postępowanie w sadzie się jeszcze nie skończyło jeszcze wszyscy z dalszej juz rodziny nie złożyli tych oświadczeń.

  • Ewelina K

    wydaje mi się, że fajnie byłoby pamiętać o art. 74 ustawy o księgach wieczystych i hipotece

  • Maya

    Tylko przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza jeśli są dzieci bo jeśli pan odrzuci spadek to na swoje dzieci i znowu procedura od nowa, sądy, sprawy itd

  • mariusz

    Możecie mi napisać więc co z ART. 1012kc? bo on opisuje formę dziedziczenia. ale nie dopatrzyłem się by został zmieniony czy też uchylony

  • art. 1012 kc
    Spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić.

    Czyli bez zmian, jest taki jak był.

  • Wojciech Maciejowski

    Bilans nie wyjdzie na zero, bo dochodzi danina, czyli PIT.