Czy kierownik produkcji filmu jest współtwórcą utworu audiowizualnego?

Wtopa TVP Info i pokrętne tłumaczenie Samuela Pereiry — który nie wiedział, że w sądzie odczytuje się nazwiska stron i świadków — zachęciły mnie do podążenia tym tropem i wyjaśnienie kilku innych wątpliwości związanych z produkcją audiowizualną.

Dziś zatem stare dobre pytanie: czy każda z osób, która brała udział w powstaniu utworu jest jego współautorem? Czy kierownik produkcji filmu może być zaliczony do współtwórców utworu audiowizualnego jakim jest film? A może chociaż pewne elementy jego pracy mogą być zakwalifikowane jako działanie twórcze? (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 9 czerwca 2016 r., sygn. akt I ACa 1241/15).


kierownik produkcji filmu

Kierownik produkcji filmu nie jest współautorem utworu audiowizualnego jakim jest film, ale część jego pracy może podlegać ochronie. Za wykonaną pracę wynagrodzenie należy się zawsze (fot. Olgierd Rudak, CC-BY-SA 3.0)


Kierownik produkcji filmu pracujący w ekipie zajmującej się stworzeniem obrazu fabularnego wniósł o zasądzenie od spółki kwoty prawie 15 tys. złotych tytułem nieuregulowanej części wynagrodzenia za stworzenie całościowej koncepcji filmu fabularnego. Usługi świadczone przez powoda obejmowały wykonanie kosztorysu i kalendarza zdjęć, kierowanie produkcją w okresie przygotowawczym, współtworzenie inscenizacji, a także współpracę w doborze obsady. Roszczenie wynikało z tego, że zamawiający zapłacił tylko pierwszą ratę wynagrodzenia, a później wypowiedział umowę scenarzyście i reżyserowi (powód był w jego ekipie).

Spółka uważała, że żądanie było bezzasadne: powód nie doprowadził do rozpoczęcia zdjęć, kiedy to miał nabyć prawo do drugiej raty wynagrodzenia, albowiem sam zrezygnował ze współpracy po odejściu lidera. Z tego też względu spółka wystąpiła z powództwem wzajemnym — zażądała 12 tys. złotych tytułem naprawienia szkody za opóźnienia w realizacji filmu.

art. 69 pr.aut.
Współtwórcami utworu audiowizualnego są osoby, które wniosły wkład twórczy w jego powstanie, a w szczególności: reżyser, operator obrazu, twórca adaptacji utworu literackiego, twórca stworzonych dla utworu audiowizualnego utworów muzycznych lub słowno-muzycznych oraz twórca scenariusza.

Sąd prawomocnie uwzględnił roszczenia powoda oraz oddalił powództwo wzajemne. Oceniono, że strony zawarły umowę mieszaną, tj. o świadczenie usług z elementami umowy o dzieło. Na taką ocenę wpływ miała m.in. okoliczność, że kierownik produkcji filmu nie jest współtwórcą utworu audiowizualnego w rozumieniu art. 69 pr.aut. — jego usługi sprowadzają się do czynności organizacyjnych i koordynacyjnych, ale nie twórczych.

Jednakże w części dotyczącej opracowania kosztorysu i planu zdjęciowego (kalendarzówki, która de facto jest bazą danych) umowa miała charakter dzieła będącego w dodatku efektem dostatecznie oryginalnym i zindywidualizowanym, aby został uznany jako utwór w rozumieniu art. 3 pr.aut. Zestawienie tego rodzaju podlega ochronie prawnoautorskiej nawet jeśli składają się na nie chronione utwory, do których prawa przysługują innym osobom — kierownik produkcji filmu był zatem uprawniony do wykorzystania w pracy m.in. dokumentacji zdjęciowej autorstwa innych członków ekipy lub pracowników pozwanej spółki.

art. 3 pr. aut.
Zbiory, antologie, wybory, bazy danych spełniające cechy utworu są przedmiotem prawa autorskiego, nawet jeżeli zawierają niechronione materiały, o ile przyjęty w nich dobór, układ lub zestawienie ma twórczy charakter, bez uszczerbku dla praw do wykorzystanych utworów.

Zarazem jednak w odniesieniu do elementów, za wykonanie których powód ponosił odpowiedzialność na zasadzie rezultatu, jego prace zostały ukończone — przedstawił aż trzy wersje kosztorysu filmu i dwie kalendarzówki, które mogły być wykorzystane przy dalszych pracach nad filmem. Stąd też powód uprawniony był do domagania się zapłaty wynagrodzenia w części „proporcjonalnej do stworzonej części dzieła” (tak strony określiły to w umowie).

W odniesieniu natomiast do pozostałych (nietwórczych) elementów umowy, zleceniobiorca był uprawniony do rozwiązania umowy z ważnych przyczyn — którą jest rezygnacja przez scenarzystę i reżysera jako kluczową postać dla powstania filmu (a to znów ze względu na zmniejszenie budżetu produkcji) — bez konieczności zapłaty odszkodowania na rzecz zleceniodawcy (art. 746 kc).

Reasumując: chociaż kierownik produkcji filmu niej jest jego współtwórcą, to jednak niektóre efekty jego pracy będą podlegały kwalifikacji jako utwór w rozumieniu prawa autorskiego — niezależnie od powyższego wynagrodzenie za wykonaną pracę się należy zawsze.