Kasa Krajowa SKOK nie może pozywać w imieniu innych SKOK-ów

System SKOK nie od dziś budzi niemałe kontrowersje, prasie nierzadko zdarza się pisać o kasach w kontekście przekrętów i nieprawidłowości. Zakładając zatem, iż dziennikarze dopuszczą się naruszenia dóbr osobistych którejś z kas wchodzących w skład SKOK — czy Kasa Krajowa jest uprawniona do reprezentacji wszystkich SKOK w postępowaniu sądowym o ochronę dóbr osobistych? Czy jednak każdy ze SKOK-ów, jako odrębny podmiot (osoba prawna) musi występować do sądu na własną rękę? (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 30 marca 2016 r., sygn. akt VI ACa 239/15).

Sprawy miały się następująco: Krajowa SKOK złożyła pozew o ochronę dóbr osobistych autorce tekstu, w którym opisano nieprawidłowości w jednej z kas, a także przeciwko redaktorowi naczelnemu i wydawcy tygodnika, który tekst opublikował. Zdaniem strony powodowej artykuł opisujący utrudnienia w tworzeniu związków zawodowych pracowników jednej ze SKOK naruszał dobra osobiste Krajowej SKOK, zatem zażądano publikacji przeprosin, nakazania zaniechania rozpowszechniania nieprawdziwych informacji oraz 50 tys. złotych na zbożny cel.

W Kasach źle się dzieje. Jest olbrzymia rotacja pracowników: ludzie przychodzą do pracy na dwa, trzy miesiące, a jak nie wyrabiają niebotycznych planów sprzedaży kredytów, pozyskania klientów — to poszła won. (…) Premiowane jest donosicielstwo i wzajemne podbieranie sobie klientów (…) Choć to związkowcy z Solidarności tworzyli w latach 90. pierwsze (…) (pracując w nich społecznie) i chociaż to związek użyczał niegdyś Kasom swoich lokali, zawiązanie jego struktur w Kasach nie było łatwe, a związek utajnia listę członków w obawie o ich bezpieczeństwo.

Sąd prawomocnie oddalił roszczenia: powinnością prasy jest publikowanie zgodnych z prawdą i rzetelnych informacji, zatem opublikowanie drukiem prawdziwych informacji o istotnych ograniczeniach konstytucyjnych swobód działalności związkowej — jako działanie podjęte w obronie istotnego interesu społecznego — nie jest działaniem bezprawnym.
Tymczasem opublikowane informacje były prawdziwe — a nawet gdyby nie były, to należy pamiętać, iż odpowiedzialność prasy ocenia się nie przez pryzmat nieprawdy, lecz zachowania lub niedochowania wymogu należytej staranności dziennikarskiej.

Co więcej tekst w ogóle nie odnosił się do działalności Krajowej SKOK: opisywane negatywne zjawiska dotyczyły jednego z podmiotów w strukturze SKOK-ów, zatem co najwyżej tamta jednostka mogłaby wytoczyć stosowne powództwo. Natomiast wynikające z ustawy o SKOK kompetencje Kasy Krajowej nie obejmują występowania w obronie dobrego imienia zrzeszonych podmiotów.
Osoba, której dobra osobiste zostały naruszone, może domagać się ochrony — ale wyłącznie w swoich własnych dóbr osobistych, nigdy cudzych, a zwłaszcza podmiotów, które nie zostały w żaden sposób dookreślone.

z ustawy o SKOK (Dz.U. z 2016 r. poz. 1910)
art. 42. Celem działalności Kasy Krajowej jest zapewnienie stabilności finansowej kas, a w szczególności udzielanie kasom wsparcia finansowego ze środków funduszu stabilizacyjnego, oraz sprawowanie kontroli nad kasami dla zapewnienia bezpieczeństwa zgromadzonych w nich oszczędności oraz zgodności działalności kas z przepisami prawa.
art. 44 ust. 2 pkt 1. Działalność, o której mowa w ust. 1 [wyłącznie na rzecz swoich członków], polega na: reprezentowaniu interesów kas przed organami administracji państwowej i organami samorządu terytorialnego, a także w organizacjach międzynarodowych;

Nie istnieje żaden przepis pozwalający na przyjęcie, iżby Kasa Krajowa była uprawniona do stania na straży zbiorowego dobra osobistego całego systemu SKOK. Każda z kas posiada odrębną osobowość prawną, odrębną osobą prawną jest Krajowa SKOK — skoro dobra osobiste są związane z prawami podmiotowymi, to każdej z nich przysługują indywidualne i odrębne dobra osobiste. Krajowa SKOK może reprezentować wszystkie kasy jako zbiorowość przed organami administracji państwowej — jednak sądy nie zostały wskazane w przepisie, zatem nie sposób przyjąć, iżby Kasa Krajowa była legitymowana do reprezentowania innych kas.

Reasumując: Kasa Krajowa nie ma uprawnienia do występowania z powództwami w sprawach o rzekome naruszenie dóbr osobistych — każda z kas jako odrębny podmiot ma „swoje” dobra osobiste i musi występować z ewentualnymi roszczeniami we własnym zakresie.