Odsetki ustawowe i za opóźnienie — nowe zasady obliczania od 2016 r.

Od 1 stycznia 2016 r. zmieniają się zasady ustalania wysokości odsetek ustawowych — oraz tych za opóźnienie, bo warto zwrócić uwagę, że już za półtora miesiąca inną wartość będą miały odsetki ustawowe a inną odsetki za opóźnienie. Wszytko to za sprawą ustawy z dnia 9 października 2015 r. o zmianie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 1830).

Uwaga, opublikowano obwieszczenie określające wysokość odsetek ustawowych i za opóźnienie na 2016 r. — klik: Wysokość odsetek ustawowych i za opóźnienie od 1 stycznia 2016 r.


odsetki ustawowe 2016

Od 2016 r. zmieniają się zasady obliczania odsetek ustawowych oraz odsetek za opóźnienie. Warto zwrócić uwagę na te zmiany. (fot. Olgierd Rudak, CC-BY-SA 3.0)


Obecnie konstrukcja obliczania odsetek — rozumianych jako wynagrodzenie za korzystanie z cudzych pieniędzy lub też odszkodowanie za opóźnienie w spłacie zobowiązania — jest stosunkowo prosta: zgodnie z art. 359 par. 2 kc z defaultu stosujemy odsetki ustawowe (obecnie 8%), natomiast w umowie strony mogą sobie określić inną wysokość odsetek, byle nie była ona wyższa niż odsetki maksymalne (które zgodnie z art. 359 par. 2(1) kc nie mogą przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego NBP (na tę chwilę stopa procentowa kredytu lombardowy wynosi 2,5%).
Natomiast w przypadku opóźnienia w płatności wierzyciel może żądać od dłużnika odszkodowania w postaci odsetek obliczanych w sposób określony w art. 481 kc: jeśli strony nie ustaliły między sobą żadnej wartości, są to odsetki ustawowe, a jeśli określona została wyższa wartość — „wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy” (art. 481 par. 2 kc). (Przy czym nawet stawka umowna odsetek za opóźnienie nie może przekraczać 10% — chociaż w sądach bywa z tym różnie…)

Od nowego roku kroi się zmiana w sposobie ustalania odsetek ustawowych. Zgodnie ze znowelizowanym art. 359 kc:

  • odsetki ustawowe wynosić mają sumę stopy referencyjnej NBP i 3,5 punktów procentowychstopa referencyjna dziś to 1,50%, co oznacza, że obliczone w ten sposób odsetki wynosiłyby 5%;
  • odsetki maksymalne nie mogą przekraczać dwukrotności odsetek ustawowych (na dziś byłoby to 10%);
  • odrębne zasady dotyczyć będą obliczania odsetek za opóźnienie — w tym przypadku stopa referencyjna NBP ma być powiększona o 5,5 punków procentowych (znowelizowany art. 481 par. 2 kc — dziś byłoby to 7%);
  • jednak maksymalna wysokość odsetek za opóźnienie nie może przekraczać dwukrotności podstawowej wartości odsetek za opóźnienie — czyli na dziś strony umowy nie mogłyby ustalić wyższych odsetek za nieterminową płatność jak 14% (to chyba przecina niepotrzebne spory i dyskusje).

Znowelizowane art. 359 oraz art. 481 kodeksu cywilnego prezentować będą się następująco:

art. 359 kc
§ 1 Odsetki od sumy pieniężnej należą się tylko wtedy, gdy to wynika z czynności prawnej albo z ustawy, z orzeczenia sądu lub z decyzji innego właściwego organu.
§ 2 Jeżeli wysokość odsetek nie jest w inny sposób określona, należą się odsetki ustawowe w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 3,5 punktów procentowych.
§ 2(1) Maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych (odsetki maksymalne).
§ 2(2) Jeżeli wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej przekracza wysokość odsetek maksymalnych, należą się odsetki maksymalne.
§ 2(3) Postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać przepisów o odsetkach maksymalnych, także w razie dokonania wyboru prawa obcego. W takim przypadku stosuje się przepisy ustawy.
§ 4 Minister Sprawiedliwości ogłasza, w drodze obwieszczenia, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, wysokość odsetek ustawowych.

art. 481 kc
§ 1 Jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

§ 2 Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych. Jednakże gdy wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy.
§ 2(1) Maksymalna wysokość odsetek za opóźnienie nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie (odsetki maksymalne za opóźnienie).
§ 2(2) Jeżeli wysokość odsetek za opóźnienie przekracza wysokość odsetek maksymalnych za opóźnienie, należą się odsetki maksymalne za opóźnienie.
§ 2(3) Postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać przepisów o odsetkach maksymalnych za opóźnienie, także w przypadku dokonania wyboru prawa obcego. W takim przypadku stosuje się przepisy ustawy.
§ 2(4) Minister Sprawiedliwości ogłasza, w drodze obwieszczenia, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie.
§ 3 W razie zwłoki dłużnika wierzyciel może nadto żądać naprawienia szkody na zasadach ogólnych.

Dodać warto, że równocześnie nowelizacji podlega ustawa o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (pisałem o niej niedawno w tekście Czy rekompensata 40 euro za koszty odzyskiwania należności należy się także jeśli wierzyciel nie poniósł tych kosztów (III CZP 94/15). I tak w przypadku opóźnienia w zapłacie za transakcję, o której mowa w ustawie, odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych równe będą sumie stopy referencyjnej NBP i 8 p.p. (na dziś byłoby to 9,5% rocznie) — natomiast do transakcji takich nie stosuje się odsetek za opóźnienie określonych w art. 481 par. 2 kc.

Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2016 r., jednak:

  • w przypadku transakcji handlowych zawartych wcześniej stosuje się przepisy dotychczasowe (art. 55 ustawy nowelizacyjnej);
  • wszystkie odsetki za okres do 31 grudnia 2015 r. liczymy po staremu (art. 56 ustawy).

12 comments for “Odsetki ustawowe i za opóźnienie — nowe zasady obliczania od 2016 r.

  1. 12 listopada 2015 at 09:48

    I po co taka komplikacja? I tak odsetki ustawowe (stare) minister będzie musiał ustalać „do końca świata”, bo zawsze będą jakieś stare niezapłacone transakcje, nawet w 2080r.

    • 12 listopada 2015 at 09:53

      Kompletnie tego nie rozumiem. Niezłe jest też przepisywanie z NBP do M.P. — to się nie dzieje nazbyt często, ale zawsze jest dodatkowa robota.

  2. RYBY
    12 listopada 2015 at 11:31

    No to ciekawostka w tym temacie.
    Ustawa o zmianie ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym z dnia 05.08.2015 (Dz.U. 1357), która weszła w życie 11.10.2015 zmieniła też zapisy kodeksu cywilnego w zakresie odsetek maksymalnych i odsetek maksymalnych za opóźnienie (wejdą w życie od 11.03.2016) – i tak odsetki maksymalne za opóźnienie nie będą mogły być wyższe niż 6-krotność stopy kredytu lombardowego NBP.
    No to które zapisy KC będą ważniejsze?

    • 12 listopada 2015 at 12:01

      LOL :)

      Lex posterior derogat legi priori… ale która norma jest tu posterior, a która priori? Wcześniej opublikowana później wchodzi w życie — później opublikowana wcześniej wchodzi w życie…

      Ktoś dał nieźle ciała.

      • 12 listopada 2015 at 12:14

        Już mam, art. 54 opisywanej powyżej ustawy:

        Art. 54. W ustawie z dnia 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1357) wprowadza się następujące zmiany:

        1) uchyla się art. 2;

        (…)

        Czyli tamta nowelizacja jest niebyła.

        Inna sprawa, że syfi się to prawo potwornie…

        • b52t
          12 listopada 2015 at 12:33

          Lewa ręka nie pamięta co zrobiła prawa ręka.

          • 12 listopada 2015 at 12:42

            To już nawet nie jest biegunka legislacyjna, to jest szambo. Nowelizowanie po kilku tygodniach przepisu będącego w vacatio legis powinno być zakazane. Nowelizacja przepisów przejściowych powinna być zakazana.
            W ogóle zbyt częste nowelizacje powinny być zakazane.

            Jakościowe prawo, kurtka jego mać.

            • b52t
              12 listopada 2015 at 12:45

              Ale jak to będzie potem wyglądać w mediach, w statystykach. A jeszcze ktoś zrobi porównanie r/d/r czy kadencja do kadencji i wyjdzie, że nic nie robią. A przecież od tego są posłowie – działać by było lepiej nam wszystkim.

  3. Maria Jorge
    7 sierpnia 2016 at 12:35

    Szukasz kredytu? jesteś na właściwym miejscu dla swoich rozwiązań kredytowych tutaj! Global Finance Ograniczona rozdawać pożyczek dla firm i osób prywatnych na niskim i niedrogie oprocentowaniem 2%. prosimy o kontakt poprzez e-mail: (mariajorgeglobalfinance@gmail.com)
    Dziękuję Ci.

    • 7 sierpnia 2016 at 15:15

      Ja też dziękuję za taki spam.
      Jeśli GlobalCośTam życzy sobie reklamy, nie ma sprawy — jakoś się dogadamy. Ale spamerskie komentarze jadą do koszalina.

  4. Kasia Adamczyk
    4 stycznia 2017 at 23:13

    A jaka jest różnica między odsetkami za opóźnienie a odsetkami ustawowymi? Skoro i jedne i drugie są wymagane do zapłaty…..

    • 5 stycznia 2017 at 09:32

      Ustawowe to po prostu koszt pieniądza („cena za pożyczenie”). Za opóźnienie to dodatkowa sankcja („za to, że za późno”).

Dodaj komentarz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.