Jeśli ustawodawca „dopisuje” do ustawy przepis identyczny z zakwestionowanym przez TK, sąd ma prawo odmówić ich stosowania

A skoro tak dużo się dzieje w świecie Trybunału Konstytucyjnego i podatków, warto poświęcić kilka chwil na rozważania: czy ustawodawca, który „dopisuje” do ustawy normy wcześniej uznane przzez TK za sprzeczne z konstytucją, może liczyć na domniemanie konstytucyjności?


stosowanie przepisu identycznego sprzeczny konstytucja

„Dopisanie” do ustawy przepisu identycznego ze sprzecznym z konstytucją nie przejdzie. Szkoda, że przechodzi marnowanie takich perełek architektury jak stare sanatorium w Sokołowsku (fot. Olgierd Rudak, CC-BY-SA 3.0)


wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2016 r. (V CSK 377/15)
Jeżeli Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność określonego przepisu ustawy z Konstytucją, to sąd może odmówić zastosowania w rozpoznawanej sprawie identycznie brzmiącego przepisu tej ustawy.

Orzeczenie wydano w następujących okolicznościach: urząd skarbowy pował przedsiębiorcę o zapłatę 1,2 mln złotych tytułem zadłużenia podatkowego obciążającego hipotekę nieruchomości pofabrycznej. Przedsiębiorstwo sprzedało nieruchomości w 1999 r., fabryka upadła w 2005 r., pozwany odkupił je od pierwotnego nabywcy w 2011 r., w 2012 r. fiskus stwierdził, że dług podatkowy uległ przedawnieniu — ale przecież zawsze jest dłużnik hipoteczny.

Sąd I instancji uwzględnił powództwo urzędu skarbowego, jednak w II instancji wyrok został zmieniony — a to dlatego, że w sprawie zastosowany był przepis ordynacji podatkowej tożsamy z inną normą, która wcześniej została uznana przez TK za sprzeczną z konstytucją (wyrok TK z 8 października 2013 r., SK 40/12„zakwestionowany art. 70 § 6 ordynacji podatkowej w badanym brzmieniu decyzją ustawodawcy utracił moc obowiązującą 31 grudnia 2002 r. Jego obecnym odpowiednikiem jest art. 70 § 8 ordynacji podatkowej, który budzi podobne wątpliwości i wymaga pilnej interwencji ustawodawcy”).

Skargę kasacyjną wniosła Prokuratoria Skarbu Państwa powołując się m.in. właśnie na to, że art. 70 par. 8 OP nie został uznany za niezgodny z ustawą zasadniczą.

art. 70 par. 8 ordynacji podatkowej
Nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu.

Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną: przepis będący postawą odpowiedzialności pozwanego jest praktycznie identyczny z zakwestionowanym przez Trybunał Konstytucyjny, skarbówka nie ma przy tym racji, że stan faktyczny w obu sprawach jest różny.
Niezależnie zatem od tego, że w doktrynie przyjmuje się, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przez TK odnosi się tylko do tego konkretnego przepisu, zaś do orzekania w tych sprawach właściwy jest wyłącznie TK, to zdaniem Sądu Najwyższego nie można sprowadzać kwestii wyłącznie do „czystego formalizmu i przedkładać go ponad racjonalne rozumienie prawa w całości jego systemu”. Skoro zatem ustawodawca próbował „przechytrzyć” Trybunał i ponownie dopisać do ustawy normę praktycznie identyczną :z tą, o którego niekonstytucyjności wcześniej orzeczono, to warto mieć na uwadze, iż:

Niezgodność z Konstytucją dotyczy określonej normy prawnej, którą przepis wyraża a nie jednostek redakcyjnych, pełniących wyłącznie rolę porządkującą wewnątrz aktu prawnego, w którym się znajduje.

(Zwłaszcza, że w końcowej części uzasadnienia TK wskazał, że nowy art. 70 par. 8 OP jest identyczny jak stary art. 70 par. 6 OP — a mnie zostaje tylko podkreślić, że warto pamiętać o różnicy między normą prawną a przepisem prawa).

Nie oznacza to, że Sąd Najwyższy podważa art. 188 Konstytucji RP — sęk wyłącznie w tym, że organ nie może powoływać się na rzekomą zgodność z ustawą zasadniczą normy, która co do zasady z konstytucją zgodna nie jest.

A skoro tak to przedawnienie zobowiązania podatkowego powoduje jego wygaśnięcie (art. 59 par. 1 OP przewiduje inny skutek niż art. 117 par. 2 kc dla zobowiązań cywilnoprawnych), zatem niezależnie od ustanowienia zabezpieczenia w postaci hipoteki — skoro samo zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu, to wygasła także możliwość żądania zaspokojenia się przez fiskusa z hipoteki ustanowionej na nieruchomości. Natomiast już nieistniejące zobowiązanie podatkowe (bo przedawnione) nie może zostać zaspokojone z hipoteki przymusowej.

Q.E.D.

6 comments for “Jeśli ustawodawca „dopisuje” do ustawy przepis identyczny z zakwestionowanym przez TK, sąd ma prawo odmówić ich stosowania

  1. sjs
    3 sierpnia 2016 at 20:38

    I tak łagodnie napisali, ze „sąd może odmówić”. Powinno być „sąd powinien odmówić”.

  2. b52t
    4 sierpnia 2016 at 09:14

    (Nie do końca wiem co się dzieje z tym disqusem, bo po raz kolejny znika moja wypowiedź).
    No więc: Bardzo ciekawe orzeczenie. Pokazuje też jak – moim zdaniem – powinno się orzekać. Czyli nie tylko sucha litera, ale też sens, cel, funkcja.
    Co do reszty: mając na uwadze permanentny spór rządu/Sejmu z TK, SN pokazuje, że chce i może przejąć funkcję SN w rozumieniu takim jak ma go, np. SCOTUS. Z musu, konieczności, okazji, ale tak ocenić można ten wyrok – możliwość i gotowość do zajęcia się orzekaniem zgodności ustaw z konstytucją. A może kwestia praktyczna, skoro TK nie może działać, czy też jego działania nie są respektowane, to SN chwilowo zajmuje się orzekaniem pseudokonstytucyjnym.

    • 5 sierpnia 2016 at 07:21

      Na szczęście takie klimaty nie są bardzo częste (pamiętam sprzed lat kwestie czynszów w mieszkaniach kwaterunkowych, co TK uwalił, to parlament dopisał).

      Natomiast niewątpliwie w sądach i urzędach pojawiają się sprawy, w których stosowane są przepisy, które w ostatnich tygodniach były przedmiotem orzekania TK (mam na myśli te nieopublikowane wyroki). I jestem autentycznie ciekaw jak tu wyglądają rozstrzygnięcia.

      • b52t
        5 sierpnia 2016 at 10:05

        Motyla noga! Krewetka w tempurze! Dwa raz zniknął mój pod tutaj. Dwa raz patrzyłem czy się zamieścił.

        • 5 sierpnia 2016 at 18:09

          Nie umiem powiedzieć co się dzieje :( w koszyku ze spamem też nie ma (bo i nie ma żadnego filtra automatycznego)…

          • b52t
            5 sierpnia 2016 at 22:39

            wiem, że to niezależne od RedNacza, NaczModa, tylko sygnalizuję.

Dodaj komentarz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.