Czy dopuszczalna jest konwalidacja aktu oskarżenia wniesionego przez nieuprawnionego oskarżyciela?

Czy dopuszczalna jest konwalidacja aktu oskarżenia w sytuacji, kiedy zamiast prokuratora wniósł go inny organ? Co jednak w sytuacji kiedy wadliwość aktu oskarżenia wynika ze zmiany kwalifikacji prawnej czynu — czyli początkowo oskarżenie odnosiło się do norm, które leżały w kompetencjach tegoż organu, zaś dopiero w toku postępowania sąd wskazał inny przepis?


konwalidacja aktu oskarżenia

Konwalidacja aktu oskarżenia wniesionego przez nieuprawniony podmiot jest niemożliwa — ale sprawa wygląda nieco inaczej jeśli ową wadę wywołała zaskarżona zmiana kwalifikacji czynu


wyrok Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2018 r. (II KK 297/17)
Wadliwa czynność procesowa, polegająca na wniesieniu aktu oskarżenia przez nieuprawniony podmiot, nie może być konwalidowana w drodze oświadczenia pochodzącego od podmiotu uprawnionego do popieraniu oskarżenia.

Przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą został oskarżony o posługiwanie się nierzetelnymi fakturami dokumentującymi transakcje dotyczące zakupów i usług oraz o wynikające z tego złożenie deklaracji VAT-7 wskazującej nieprawdziwe dane, narażając fiskusa na uszczuplenie podatkowe w kwocie 171 tys. złotych (art. 62 § 2 kks w zbiegu z art. 56 § 2 kks w zw. z art. 6 § 2 kks).

Sąd I instancji uznał oskarżonego winnym przestępstwa (art. 273 kk w zw. z art. 271 § 1 kk), za co wymierzył mu 7 tys. złotych grzywny.
Jednak w apelacji wyrok został uchylony, a postępowanie umorzone — ponieważ sąd stwierdził, iż akt oskarżenia został wniesiony przez finansowy organ postępowania przygotowawczego, a nie przez prokuratora, co oznacza, że nie pochodzi on od uprawnionego oskarżyciela (art. 17 par. 1 pkt 9 kpk).

art. 155 par. 2 kks
Akt oskarżenia zatwierdza i wnosi do sądu prokurator. W akcie oskarżenia należy także wskazać finansowy organ postępowania przygotowawczego, który prowadził postępowanie przygotowawcze, któremu przysługują przed sądem uprawnienia oskarżyciela publicznego. Organ ten zawiadamia się o wniesieniu aktu oskarżenia przez doręczenie jego odpisu.

Wyrok został zaskarżony kasacją przez prokuratora, którego zdaniem z faktu, że prokurator stawiał się na rozprawy przed sądem I instancji, a sąd przesłał mu odpis aktu oskarżenia, należy wnosić, że doszło do konwalidacji braku skargi uprawnionego oskarżyciela jako okoliczności wyłączającej postępowanie.

Sąd Najwyższy zauważył, że akt oskarżenia (także dotyczący przestępstwa karno-skarbowego) wniesiony przez nieuprawiony organ (art. 155 kks) nie może zostać konwalidowany przez jakąkolwiek czynność prokuratora. Jeśli śledztwo lub dochodzenie objęte nadzorem prokuratora prowadził organ finansowy, powinien on sporządzić akt oskarżenia, ale zatwierdza i wnosi go do sądu prokurator. Owszem,organowi przysługują uprawnienia oskarżyciela publicznego, co jednak nie oznacza uprawnienia do samodzielnego wniesienia aktu oskarżenia (jest to kompetencja wtórna wobec samego wniesienia aktu oskarżenia).
Konwalidacja aktu oskarżenia nie byłaby skuteczna nawet gdyby prokurator w toku postępowania złożył oświadczenie, iż obejmuje ściganiem czyn określony przez nieuprawniony podmiot, a to choćby przez to, że po złożeniu aktu oskarżenia oskarżyciel nie jest już jego dysponentem i nie może zmienić nawet opisu czynu i kwalifikacji prawnej (por. wyrok SN z 2 grudnia 2012 r., IV KK 98/05). Oskarżyciel nie może zatem także konwalidować w ten sposób „cudzego” (nieprawidłowego) aktu oskarżenia.

Niezależnie od powyższego SN zauważył, że sąd II instancji mógł przedwcześnie (nie badając okoliczności jako nie zaskarżonej na niekorzyść oskarżonego) skonstatować, iż akt oskarżenia został wniesiony przez podmiot nieuprawniony.
Sęk w tym, że wniesiony akt oskarżenia inaczej określał kwalifikację prawną czynów (kilka przepisów kodeksu karnego skarbowego), zaś kwalifikacja na przepisy kodeksu karnego — co wymaga aktu oskarżenia pochodzącego od prokuratora — nastąpiła na etapie procesu sądowego. Zmianę tę skarżył obrońca oskarżonego („z ostrożności procesowej”) w apelacji, zaś sąd II instancji zarzutów nie rozpatrzył, co stanowi naruszenie przepisów procedury (art. 433 par. 2 kpk) — a przecież uwzględniając zarzut apelacji sąd przywróciłby poprzednią kwalifikację czynu (kks), przez co wniesienie aktu oskarżenia przez organ finansowy byłoby dopuszczalne.

Stąd też zaskarżony wyrok został uchylony, a sprawa wraca do ponownego rozpoznania — zaś sąd powinien odnieść się do wszystkich zarzutów apelacji, w tym takich, których skutkiem będzie przyjęcie łagodniejszej kwalifikacji prawnej czynu — a w konsekwencji przyjęcie, iż jednak wniesienie aktu oskarżenia przez prokuratora nie było konieczne.

3 comments for “Czy dopuszczalna jest konwalidacja aktu oskarżenia wniesionego przez nieuprawnionego oskarżyciela?

  1. PTRK
    16 sierpnia 2018 at 17:16

    czyli kolokwialnie mówiąc ukradł 171 000 i oczywiście oprócz ich zwrotu dopłaci 7 000 grzywny
    w żadnym banku nie dostałby takiego kredytu na 4 %. wniosek – oplaca sie robic lewe faktury

    • Olgierd Rudak
      16 sierpnia 2018 at 20:31

      Myślę, że od odsetek, i to podatkowych, się nie wywinie; nb. z tego co się orientuję teraz (od 3 lat) nawet w przypadku „prywatnych” przestępstw obowiązek naprawienia szkody = szkoda + odsetki ustawowe.

    • Magic
      16 sierpnia 2018 at 21:00

      Grzywna swoją drogą, a zwrot z odsetkami swoją.

Dodaj komentarz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.