Czy stawka „0%” jako koszt wykupu polisolokaty jest klauzulą abuzywną?

Koszt wykupu po odstąpieniu od umowy ubezpieczenia na życie z funduszem nadal budzi liczne wątpliwości w praktyce i orzecznictwie — gorzej jednak jeśli wyroki, zamiast rozwiązywać problemy, piętrzą je na nowo. Dziś zatem kilka akapitów o tym czy 1 tabelka z 12 stawkami może być traktowana jako jedno postanowienie umowne, czy jednak jest ich tam dwanaście — no i czy stawka zerowa też jest klauzulą abuzywną? (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 27 lutego 2018 r., VII AGa 816/18).


koszt wykupu ubezpieczenie życie funduszem

Koszt wykupu dla poszczególnych lat polisowych wzięty z innego OWU, ale warunki takie same


Konsument wniósł o uznanie za niedozwolone i zakazanie wykorzystywania w obrocie z konsumentami wzorca umowy ubezpieczenia z funduszem (Ogólne Warunki Ubezpieczenia „Specjalnie dla Ciebie”) postanowienia określającego koszt wykupu — i tu od 80% w pierwszym roku, przy składce regularnej i 5% przy składce jednorazowej (koszt wykupu równy zeru wypadać ma dopiero od 6 roku polisowego).

Zdaniem powoda jest to klauzula abuzywna, albowiem postanowienie pozwalające ubezpieczycielowi na pobranie kosztów wykupu, czasem nawet w kwocie wyższej niż wartość rachunku polisy (przez co może potrącić wszystkie zgromadzone środki, w oderwaniu od realnych kosztów) kształtuje prawa i obowiązki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy (art. 385(1) par. 1 kc).

art. 385(3) pkt 17 kc
W razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności:
17) nakładają na konsumenta, który nie wykonał zobowiązania lub odstąpił od umowy, obowiązek zapłaty rażąco wygórowanej kary umownej lub odstępnego;

W ocenie strony pozwanej nie można mówić o klauzuli niedozwolonej, ponieważ w przeciwieństwie do już wpisanych do rejestru postanowień żadne postanowienie nie przewiduje możliwości potrącenia całości zgromadzonych środków, zaś po dwóch latach koszt ten spada do 10%. Wysoki koszt wykupu w początkowym okresie jest uzasadniony — bo ubezpieczyciel ponosi wysokie koszty prowizji dla agenta.

Sąd I instancji uwzględnił powództwo: koszt wykupu jednostek uczestnictwa w rzeczywistości może być traktowany jako odstępne (jest to kwota pobierana przez ubezpieczyciela po jej rozwiązaniu przez ubezpieczonego), zatem zważywszy na wysokość tego odstępnego w pierwszych 2 latach umowy trudno nie powiedzieć, iżby kwoty te nie były rażąco wygórowane. Jednak nawet w przypadku odstąpienia od umowy przez konsumenta w następnych latach można mówić o przekroczeniu granic rzetelności kontraktowej; nie ma przy tym znaczenia, iż w rejestrze są wpisane postanowienia, w których opłata sięga 99-100% zgromadzonych środków, jednak nawet 80% dalece przekracza dopuszczalne granice.

Przedsiębiorca może stosować postanowienia regulujące zasady odpowiedzialności finansowej konsumenta w przypadku wcześniejszego rozwiązania umowy, ale muszą one pozostawać w związku z rzeczywistymi kosztami i ryzykiem, zaś ustalając te stawki należy brać pod uwagę  proporcjonalność świadczeń stron (składki i ochrony ubezpieczeniowej). Klauzula przewidująca kosz wykupu na poziomie 80% powoduje, iż jest to wartość rażąco wygórowana, bo w przypadku wygaśnięcia umowy większość wpłaconych składek przepada na rzecz zakładu. Nawet wysokość prowizji dla agenta nie uzasadnia takich kwot wykupu, zwłaszcza w drugim i trzecim roku trwania umowy — zwłaszcza, że to pozwany określa wysokość prowizji, może więc określać ponoszone koszty w precyzyjny sposób.
Finalnie prowadzi to do wniosku, że pozwany przedsiębiorca uzyskuje korzyści finansowe kosztem ubezpieczonego, zaś na ocenę nie ma wpływu fakt, iż takie stawki stosuje prawie cały rynek, co aprobuje organ nadzoru.

Skuteczna okazała się apelacja wniesiona przez stronę pozwaną: powód zaskarżył 12 postanowień stosowanych przez ubezpieczyciela — wszystkie wynikają z jednego punktu w OWU — a sąd I instancji ocenił tylko dwie z nich — co oznacza nierozpoznania istoty sprawy. Każda z klauzul odnosi się do poszczególnych lat, każdy poszczególny rok w założeniu, że klient opłaca składki w częściach lub jednorazowo — tymczasem sąd potraktował wszystkie postanowienia jako jedną klauzulę, chociaż przewidują różne wartości wykupu, aby następnie skupić się na wykupie polisy po pierwszych dwóch latach.

Uwzględniając powództwo w całości sąd powinien wskazać dlaczego za wygórowane — a zatem za klauzulę abuzywną — uważa także wysokość wykupu określoną np. na 5% czy 1%, a nawet zerowy koszt wykupu. Uzasadniając uwzględnienie roszczenia w przypadku wartości 80% sąd odnosił się do stosowanych przez innych przedsiębiorców wartości 99% czy 100%, które jednak nijak nie mają się do spornej tabelki.
Sąd nie odniósł się także w merytoryczny sposób do twierdzenia strony pozwanej, iż postanowienia dotyczące kosztu wykupu określają główne świadczenia stron i są sformułowane w sposób jednoznaczny, co wyklucza badanie pod względem abuzywności.
Sąd nie odniósł się w żaden sposób do wniosku pozwanego o przeprowadzenie dowodu z badania biegłego na okoliczność kosztów i ryzyka przedsiębiorcy (okoliczność ta stała za uwzględnieniem powództwa) — nie tyle go oddalił lub nie uwzględnił, lecz po prostu wniosek dowodowy pominął.
W toku postępowania sąd oparł się wyłącznie na fragmencie wzorca umowy (najprawdopodobniej powód wyciągnął tylko stronę z tabelką), z którego nie wynika dokładnie o jaki dokument chodzi. Dowód taki został dopuszczony z urzędu, a jednak nie zostało do odzwierciedlone ani w protokole rozprawy, ani w uzasadnieniu wyroku.

Z tych to przyczyn zaskarżone orzeczenie zostało uchylone, a sprawa wraca do ponownego rozpoznania — sąd I instancji będzie musiał w szczególności zastanowić się nad każdym postanowieniem z osobna, nie traktując wszystkich stawek kosztu wykupu łącznie jako jednej klauzuli abuzywnej.

Reasumując: rażąco wysoki koszt wykupu ubezpieczenia na życie z funduszem może być klauzulą niedozwoloną — ale wychodzi na to, że niska stawka za wykup polisolokaty (nie mówiąc o zerowej) nie może być kwalifikowana jako postanowienie niedozwolone.

subskrybuj
Powiadom o
guest

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.

0 komentarzy
Inline Feedbacks
zerknij na wszystkie komentarze