Decyzja o umorzeniu składek na ZUS ma charakter całkowicie uznaniowy

Czy można żądać umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jeśli zainteresowany spełnia warunki określone przepisami? Czy jednak decyzja o umorzeniu zaległości jest całkowicie uznaniowa, więc ZUS może odmówić umorzenia, nawet jeśli wnioskodawca wykaże zajście wszystkich przesłanek? (wyrok NSA z 25 maja 2020 r., I GSK 211/20).

Sprawa dotyczyła skargi na wydaną przez ZUS decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne.
Zaczęło się od złożonego przez ex-przedsiębiorcę wniosku o umorzenie składek (objętych układem ratalnym, łącznie ok. 13 tys. złotych) ze względu na trudną sytuację materialną i zdrowotną; wnioskodawca podkreślił, iż dotąd raty spłacał regularnie acz z oszczędności — które się mu skończyły, zaś z otrzymywanej emerytury (966 złotych netto) nie może zaspokoić nawet podstawowych potrzeb życiowych.

art. 28 ust. 1-3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych 
1. Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.
2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.
3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku (…);
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe (…);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności (…);
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W toku postępowania ZUS ustalił, że wprawdzie wartość posiadanych przez mężczyznę ruchomości nie jest wystarczająca dla dokonania zastawu, ale jest współwłaścicielem nieruchomości, zatem nie sposób uznać ich za nieściągalne, więc nie można ich umorzyć.
Zdaniem wnioskodawcy wystarczającą przesłanką umorzenia składek jest jego stan zdrowotny i majątkowy (niska emerytura); żona ma swoje przychody, ale ze względu na rozdzielność majątkową nie może się z tych pieniędzy wyżywić, ale też spłacić długu w ZUS.

NSA nie podzielił tej argumentacji: co do zasady warunkiem umorzenia należności składkowych jest ich całkowita nieściągalność oceniana pod kątem ośmiu przesłanek, które muszą być spełnione łącznie. Warunki te zostały sprecyzowane w stosownym rozporządzeniu w/s szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365), w myśl którego sytuacja rodzinna może uzasadniać takie umorzenie, o ile spłata pozbawiałaby dłużnika i jego rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Trzeba jednak mieć na uwadze, że jako rodzinę traktuje się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące osoby, które pozostają w związku faktycznym — co oznacza, że bierze się pod uwagę także przychody żony, choćby pozostawała w rozdzielności majątkowej.
Co więcej decyzja o umorzeniu składek ma charakter całkowicie uznaniowy („mogą być umarzane”), przeto ZUS może odmówić uwzględnienia wniosku, nawet jeśli zainteresowany wykaże, że spełnia wszystkie przesłanki.
Podkreślić też należy, iż umorzenie ma charakter wyjątkowy i przysługuje wyłącznie w nadzwyczajnych sytuacjach — zaś w takim przypadku ciężar uregulowania tych należności spada na innych ubezpieczonych, toteż ZUS musi kierować się także dbałością o stan finansów funduszów emerytalno-rentowych.

Oznacza to, że w spornej sprawie nie zaistniały warunki pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek: mężczyzna, który jest współwłaścicielem nieruchomości, otrzymuje emeryturę w wysokości 1,1 tys. złotych, ale prowadzi wspólne gospodarstwo z małżonką, która ma kolejne 1,1 tys. złotych. Natomiast stałe wydatki rodziny to 320 złotych, zaś miesięczna rata wynikającego z zawartego z ZUS układu wynosi 166 złotych miesięcznie; dodać warto, że rodzina nie korzysta z pomocy społecznej, więc trudno uznać, by sytuacja materialna była aż tak trudna.

Na marginesie NSA zwrócił uwagę, że w skardze kasacyjnej wnioskodawca powołał się na dodatkowe argumenty, które jednak ze względów proceduralnych nie mogły być uwzględnione — w takim przypadku można wystąpić z kolejnym wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a to dlatego, że decyzje ZUS nie mają charakteru res iudicata, zatem można wielokrotnie występować z analogicznymi wnioskami, zaś organ ma za każdym razem rozpatrzeć sprawę od nowa.

subskrybuj
Powiadom o
guest

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.

1 Komentarz
Oldest
Newest
Inline Feedbacks
zerknij na wszystkie komentarze