Rażąco zawyżona cena sprzedaży używanego auta oznacza nieważność całej umowy

Czy sprzedający na raty, lecz z zastrzeżeniem własności sprzedawanej rzeczy, może wypowiedzieć umowę sprzedaży ze względu na nieterminowe płatności — nadal domagając się pozostałej części należności? Czy rażąco zawyżona cena sprzedaży używanego auta może być interpretowana jako naruszenie zasad współżycia społecznego, czego skutkiem będzie stwierdzenie nieważności całej umowy — czy jednak widziały gały, co brały?


Rażąco zawyżona cena sprzedaży
Rażąco zawyżona cena sprzedaży używanego? Naciąganie klienta może skończyć się stwierdzeniem nieważności całej umowy (fot. Olgierd Rudak, CC-BY-SA 3.0)

wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 25 lutego 2022 r. (I ACa 1202/20)
Obowiązek zapłaty ceny należy do świadczenia głównego umowy sprzedaży, a postanowienie umowy regulujące cenę należy do elementów przedmiotowo istotnych (
essentialia negotii) zatem nieważność umowy w tej części powoduje nieważność całej umowy.

Sprawa zaczęła się od zawarcia umowy sprzedaży 11-letniego samochodu o wartości 15,5 tys. zł. W umowie wskazano, że kupujący będzie spłacał zakup w 63 miesięcznych ratach (po 660 zł każda, przy odbiorze zapłacił też 1,6 tys. zł), a przejście własności nastąpi po spłacie całej wartości pojazdu; jako zabezpieczenie należności kupujący wystawił weksel własny in blanco.

Najwyraźniej w pewnym momencie kupujący dostrzegł, że cała umowa dziwnie się sumuje, więc po tym jak wpłacił ok. 16 tys. zł, zaprzestał dalszych płatności…
…toteż do sądu trafił pozew z weksla o… 111 tys. zł (w tym 28 tys. zł tytułem pozostałej części ceny i 65 tys. zł tytułem kary umownej 0,3% wartości niespłaconej kwoty za każdy dzień zwłoki” i 14 tys. zł tytułem odsetek umownych.

art. 535 par. 1 kodeksu cywilnego
Przez umowę sprzedaży sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę.


Zdaniem pozwanego roszczenia były o tyle bezpodstawne, że już zapłacił tyle, ile auto — które oddał sprzedającemu — było warte (co niewątpliwie wyklucza jakąkolwiek szkodę). Tak czy inaczej umowna cena sprzedaży była trzykrotnie zawyżona, zaś całość roszczeń sięgają dziesięciokrotności aktualnej wartości auta. Rzekomy dług wynika z postanowienia, które zostało mu narzucone, zaś tak czy inaczej zastrzeżenie kary umownej od świadczenia pieniężnego (tj. od braku zapłaty) jest niedopuszczalne.

Odnosząc się do sporu sąd stwierdził, iż:

  • umowa sprzedaży na raty zakładała przeniesienie własności po spłacie całej ceny, a obie strony są kategorycznie zgodne, że nie doszło do zmiany właściciela, a więc umowa nie została wykonana — zatem odkąd umowa sprzedaży zakłada ekwiwalentność świadczeń (cena za własność), sprzedający nie może domagać się pozostałych płatności po tym jak sprzedaż do skutku nie doszła, zaś zastrzeżenie przeciwne jest sprzeczne z zasadą swobody umów;
  • sprzedający i kupujący są także zgodni, że pojazd był wart ok. 16 tys. zł — zatem cena sprzedaży wynosząca 43 tys. zł jest rażąco zawyżona, a przez to sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (słuszności, lojalności, uczciwego obrotu), co czyni umowę nieważną (art. 58 par. 2 kc);
  • kara umowna może dotyczyć wyłącznie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego (art. 483 par. 1 kc), zatem obwarowanie taką sankcją braku zapłaty jest nieważne;
  • zastrzeżone w umowie odsetki od nieterminowej płatności były nadmiernie wygórowane — ustawa pozwala na ustalenie maksymalnej wysokości umownych odsetek za opóźnienie jako dwukrotności ustawowych odsetek za opóźnienie, podczas gdy sprzedający określił je jako 24% rocznie;
  • bardziej wymowny był sąd odwoławczy, który stwierdził, że wadliwość określenia ceny w umowie sprzedaży skutkuje nieważnością całej umowy — a więc także jej postanowień dotyczących kary umownej.

Prawomocne oddalenie powództwa kosztowało stronę powodową łącznie 8,2 tys. zł zwrotu kosztów oraz koniecznością pokrycia 4,1 tys. zł opłaty sądowej od zarzutów.

subskrybuj
Powiadom o
guest

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.

9 komentarzy
Oldest
Newest
Inline Feedbacks
zerknij na wszystkie komentarze
9
0
komentarze są tam :-)x