Roszczenie o świadczenie nienależne po stwierdzeniu nieważności decyzji w/s opłaty też się przedawnia

Nieważność decyzji, na podstawie której na kogoś nałożono opłatę, może wiązać się z koniecznością jej zwrotu przez urząd. Jaki jest okres przedawnienia tych roszczeń w przypadku podmiotu gospodarczego? Czy powództwo o zwrot opłaty po stwierdzeniu nieważności decyzji jest roszczeniem gospodarczym, a więc podlega przedawnieniu po upływie 3 lat? Od kiedy jednak liczyć okres przedawnienia? Czy będzie to data wydania wyroku potwierdzającego wadliwość decyzji? Czy jednak roszczenia powstają w momencie wydania decyzji stwierdzającej nieważność obowiązku uiszczenia opłaty? (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 20 maja 2022 r., I ACa 824/21).

Sprawa zaczęła się od decyzji o wycięciu drzew i krzewów z posesji, w której określono wysokość opłaty za usunięcie. Zainteresowana spółka uregulowała należność na Gminny Fundusz Ochrony Środowiska i wycięła rośliny, ale odwołała się od decyzji, aby po wieloletnim kontredansie prawnym (SKO/WSA/NSA, etc., etc.) uzyskać stwierdzenie nieważności decyzji i wytoczyć powództwo o zwrot opłaty jako świadczenia nienależnego.
Zdaniem strony pozwanej opłata za wycięcie drzew i krzewów była zgodna z zasadami współżycia społecznego, a ponieważ została przeznaczona na cele związane z ochroną przyrody, to gmina nie jest już wzbogacona, więc ewentualny obowiązek zwrotu wygasł, powołano się także na zarzut przedawnienia.

W pierwszym podejściu sąd I instancji stwierdził, iż nieważność decyzji nakładającej obowiązek wniesienia opłaty za wycięcie drzew, oznacza, że wpłata stała się świadczeniem nienależnym. Natomiast powołanie się na definitywne i bezproduktywne zużycie przysporzenia było o tyle bezskuteczne, że gmina nie udowodniła, iż nie jest już wzbogacona (zwłaszcza, że w jej przypadku pieniądze nie są „znaczone”, a więc mogły być przeznaczone np. na zmniejszenie deficytu). Nie można przy tym powoływać się na sprzeczność żądania zwrotu z zasadami współżycia społecznego, ponieważ nie należy mieszać moralności z wydaniem nieważnej decyzji administracyjnej.

Nieco odmiennie rzecz ocenił sąd odwoławczy: niezależnie od tego, iż stwierdzenie nieważności decyzji może skutkować koniecznością zwrotu otrzymanej na jej podstawie opłaty, każde roszczenie majątkowe ulega przedawnieniu po upływie określonego okresu. W momencie wniesienia powództwa roszczenia spółki były już dawno przedawnione, zatem powództwo podlega oddaleniu.
Z tym poglądem nie zgodził się SN, którego zdaniem roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia wynikającego z decyzji administracyjnej nie jest roszczeniem gospodarczym, nawet jeśli adresatem tejże decyzji jest przedsiębiorca, zatem nie stosuje się do nich przepisów o 3-letnim okresie przedawnienia (wyrok SN z 9 września 2021 r., I CSKP 78/21).

art. 16 par. 1 kodeksu postępowania administracyjnego
Decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych.

art. 120 par. 1 kodeksu cywilnego
Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie.

Sprawa wróciła do sądu apelacyjnego, który uznał, że problem nie dotyczy okresu przedawnienia roszczenia, lecz początku biegu terminu tego przedawnienia. W sprawie jest jasne, że decyzja SKO uznająca wadliwość opłaty została doręczona w czerwcu 2006 r., toteż od tego momentu spółka mogła wezwać gminę do zwrotu należności; doliczając tydzień na korespondencję i 14 dni na ocenę zasadności wezwania, wychodzi połowa lipca 2006 r. — a tymczasem spółka wniosła pozew dopiero we wrześniu 2016 r., czyli po upływie 10-letniego terminu jego przedawnienia. Nie ma przy tym znaczenia, że następnie wykonalność tej decyzji została wstrzymana, a jeszcze później całkowicie wyeliminowana z obrotu prawnego (a postępowanie umorzono) — ponieważ tak czy inaczej właśnie po stwierdzeniu nieważności pierwotnej decyzji podmiot mógł wystąpić o zwrot opłaty, zatem od tego momentu należy liczyć okres przedawnienia roszczeń.

Podsumowując: jeśli ktoś nie płaci i zapłacić najwyraźniej nie zamierza, zaczynaj tego dochodzić (zwłaszcza, że do niedawna do przerwania biegu przedawnienia wystarczało wszczęcie mediacji lub zawezwanie do próby ugodowej) — później może być za późno. (Inna sprawa, że akurat od władz publicznych można by wymagać zwracania takich należności z urzędu — choć nie można też tracić z pola widzenia, że w tej akurat sprawie umorzenie nastąpiło dlatego, że „nie można wydać decyzji w sprawie o ustalenie opłaty, jeżeli do końca roku kalendarzowego, w którym usunięto drzewa lub krzewy upłynęło 5 lat. Z uwagi na fakt usunięcia drzew i krzewów w 2003 r., organ mógł wydać ostateczną decyzję ustalającą opłatę za ich usunięcia najpóźniej do końca 2008 r.”).

subskrybuj
Powiadom o
guest

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.

1 Komentarz
Oldest
Newest
Inline Feedbacks
zerknij na wszystkie komentarze
1
0
komentarze są tam :-)x