Jakoś mediacje sądowe i polubowne rozstrzyganie sporów się w Polsce nie przyjęło… więc zdaniem Ministerstwa Sprawiedliwości czas na nową regulację, którą ma być ustawa o mediatorach sądowych (projekt ustawy o mediatorach sądowych, akredytowanych ośrodkach mediacyjnych i Krajowym Rejestrze Mediatorów).
A mianowicie, w pewnym skrócie:
- po pierwsze prawo nie określa także kompetencji i kwalifikacji wymaganych od mediatora sądowego, po drugie brakuje w Polsce ujednoliconej, scentralizowanej bazy mediatorów: ich listy prowadzą prezesi sądów okręgowych, więc dane są rozproszone, nieaktualizowane; po trzecie leży system szkoleń;
- stąd też potrzebna jest ustawa o mediatorach sądowych, określająca m.in. warunki, które musi spełniać mediator, zasady szkoleń, obowiązek wpisu do Krajowego Rejestru Mediatorów, etc.;
- i tak zgodnie z przedstawionym projektem mediatorem sądowym będzie mogła być wyłącznie osoba fizyczna, niekarana za przęstepstwo umyślne, posiadająca co najmniej tytuł licencjata, która ukończyła szkolenie bazowe w zakresie mediacji i zdała egzamin bazowy (lub studia podyplomowe z zakresu mediacji), a także szkolenie specjalizacyjne w zakresie prawa w określonej specjalizacji (plus egzamin) i została wpisana do Krajowego Rejestru Mediatorów;
art. 10 kodeksu postępowania cywilnego
W sprawach, w których zawarcie ugody jest dopuszczalne, sąd dąży w każdym stanie postępowania do ich ugodowego załatwienia, w szczególności przez nakłanianie stron do mediacji.
art. 183(1) § 1 kpc
Mediacja jest dobrowolna.
art. 23a § 1 kodeksu postępowania karnego
Sąd lub referendarz sądowy, a w postępowaniu przygotowawczym prokurator lub inny organ prowadzący to postępowanie, może z inicjatywy lub za zgodą oskarżonego i pokrzywdzonego skierować sprawę do instytucji lub osoby do tego uprawnionej w celu przeprowadzenia postępowania mediacyjnego między pokrzywdzonym i oskarżonym […].
art. 96a § 1 kodeksu postępowania administracyjnego
W toku postępowania może być przeprowadzona mediacja, jeżeli pozwala na to charakter sprawy.
- (dla jasności: nie jest wymagane wykształcenie prawnicze, liczą się ukończone studia na poziomie co najmniej licencjata — natomiast rodzaje specjalizacji zostaną określone w rozporządzeniu wykonawczym);
- mediatorem nie będzie jednak mógł być m.in. sędzia, prokurator, asesor i aplikant (sądowy, prokuratorski), ławnik sądowy oraz funkcjonariusz służby uprawnionej do ścigania przestępstw; mediować w „swoim” sądzie nie będzie mógł także referendarz sądowy i asystent sędziego;
- projektowana ustawa o mediatorach sądowych zakłada, iż za szkolenia i egzaminowanie mediatorów odpowiadać będą akredytowane ośrodki mediacyjne, przy czym uzyskanie akredytacji będzie wymagało złożenia odpowiedniego wniosku do Ministra Sprawiedliwości, obejmującego m.in. opis kwalifikacji kadry dydaktycznej;
- szkolić i egzaminować będą mogły wyłącznie osoby, które posiadają 5-letnie doświadczenie w prowadzeniu mediacji, ukończone studia lub szkolenie z zakresu mediacji oraz co najmniej 100-godzinne doświadczenie dydaktyczne w zakresie rozwiązywania sporów i mediacji (w przypadku szkoleń specjalizacyjnych dochodzą wymogi w zakresie wykształcenia prawniczego i doświadczenia zawodowego);
- warunkiem prowadzenia działalności przez mediatora lub akredytowany ośrodek mediacyjny będzie uzyskanie wpisu do Krajowego Rejestru Mediatorów; w przypadku mediatorów rejestr będzie zawierał m.in. dane osobowe mediatora, określenie obszaru działania (w/g właściwości miejscowej sądu okręgowego), a także informacje o wykształceniu, specjalizacji, szkoleniach i egzaminach; projekt przewiduje prawo powszechnego dostępu przez internet do danych zgromadzonych w Krajowym Rejestrze Mediatorów;
- a wszystko to już od 1 stycznia 2026 r., przy czym przez kolejny rok sąd będzie miał możliwość wyznaczenia do prowadzenia mediacji osobę uprawnioną na podstawie dotychczasowych przepisów;
- i teraz najlepsze: osoby aktualnie wpisane na listę mediatorów będą mogły ubiegać się o wpis do Krajowego Rejestru Mediatorów — bez szkoleń i egzaminów, a nawet bez konieczności legitymowania się wykształceniem licencjackim (na uzupełnienie wykształcenia będą mieli kolejne 7 lat) — pod warunkiem wykazania się określoną liczbą przeprowadzonych mediacji (np. 20 mediacji w zakresie prawa cywilnego lub gospodarczego w ciągu 10 lat, 5 mediacji w zakresie prawa karnego w ciągu 5 lat, etc.,etc.).
Dykteryjka zamiast komentarza: przypomniała mi się chucpa sprzed wielu lat, po wprowadzeniu nowych przepisów o biegłych rewidentach. Skojarzenie może błędne, ale — pożyjemy, zobaczymy.