Czy platformy usług społeczeństwa informacyjnego powinny płacić wydawcom prasowym za udostępnianie ich publikacji w swych zasobach? Bo przecież Fejsbók sam nic nie produkuje, a żyje wyłącznie z tego, co zrobili inni? Czy takim środkiem może być godziwa rekompensata za korzystanie publikacji prasowych? Czy nakaz prowadzenia negocjacji w celu ustalenia wysokości wynagrodzenia za korzystanie z cudzych utworów oznacza ograniczenie swobody prowadzenia działalności przez platformy? Czy zakaz ograniczania widoczności materiałów prasowych — jako elementu nieuczciwego nacisku na media — jest dopuszczalny prawnie?
wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 12 maja 2026 r. w/s Meta Platforms Ireland (C-797/23)
[art. 15 dyrektywy 2019/790 i oraz art. 16 i 52 Karty Praw Podstawowych] nie stoją na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które:
– przewidują, że wydawcy publikacji prasowych mają prawo do otrzymania godziwego wynagrodzenia w zamian za zezwolenie dostawcom usług społeczeństwa informacyjnego na korzystanie z ich publikacji;
– nakładają na tych dostawców, którzy korzystają lub zamierzają korzystać z takich publikacji, obowiązek podjęcia negocjacji z owymi wydawcami, nieograniczania widoczności treści tychże wydawców w wynikach wyszukiwania w trakcie negocjacji oraz udzielenia rzeczonym wydawcom i organowi władzy publicznej informacji niezbędnych do ustalenia kwoty takiego godziwego wynagrodzenia;
– upoważniają ten organ do określenia kryteriów odniesienia, które należy stosować w celu ustalenia tego wynagrodzenia, a w przypadku braku porozumienia między występującymi przed nim stronami – do ustalenia wysokości owego wynagrodzenia oraz do kontroli przestrzegania obowiązku informacyjnego spoczywającego na rzeczonych dostawcach, a także do nałożenia na nich administracyjnych kar pieniężnych w przypadku nieprzestrzegania tego obowiązku,
pod warunkiem że uregulowania te nie pozbawiają wydawców publikacji prasowych możliwości odmowy udzielenia takiego zezwolenia ani możliwości udzielenia go nieodpłatnie, że nie nakładają one na dostawców usług społeczeństwa informacyjnego żadnego obowiązku zapłaty niezwiązanego z korzystaniem z takich publikacji oraz że obowiązki i ewentualne kary nałożone na tych dostawców są zgodne z zasadą proporcjonalności.
opis stanu faktycznego:
- sprawa zaczęła się od wydania przez włoski urząd Autorità per le Garanzie nelle Comunicazioni decyzji określającej wysokość godziwej rekompensaty za korzystanie przez platformy udostępniania treści online z publikacji prasowych zaciągniętych z serwisów wydawców;
- tę decyzję zaskarżyła Meta, której zdaniem dyrektywa DSM przewiduje ustanowienie praw wyłącznych na rzecz wydawców prasowych, ale nie prawo do wynagrodzenia, zarazem nakaz zawarcia umowy i odprowadzania wynagrodzenia godzi w swobodę prowadzenia działalności przez platformy i w niedopuszczalny sposób ogranicza konkurencję;
- zaś Tribunale amministrativo regionale per il Lazio zdecydował się wystąpić do TSUE z szeregiem pytań o obowiązki dostawców usług społeczeństwa informacyjnego w zakresie wypłacania mediom wynagrodzenia, prowadzenia w tym celu negocjacji, rolę organów nadzorczych i ewentualną kolizję z unijną zasadą swobody prowadzenia działalności gospodarczej;
art. 15 dyrektywy 2019/790 w/s prawa autorskiego i praw pokrewnych na jednolitym rynku cyfrowym
1. Państwa członkowskie zapewniają wydawcom publikacji prasowych mającym siedzibę w danym państwie członkowskim prawa przewidziane w art. 2 i art. 3 ust. 2 dyrektywy 2001/29 [w/s harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym] w zakresie sposobów korzystania online z ich publikacji prasowych przez dostawców usług społeczeństwa informacyjnego. […]
3. W odniesieniu do praw określonych w ust. 1 niniejszego artykułu stosuje się odpowiednio art. 5-8 dyrektywy 2001/29/WE, dyrektywę 2012/28/UE oraz dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1564.
art. 22(1) ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych
Udzielenie przez dostawcę usług udostępniania treści online publicznego dostępu do utworu zamieszczonego przez usługobiorcę stanowi publiczne udostępnienie utworu przez tego dostawcę.
wyrok TSUE:
- celem dyrektywy DSM jest ochrona publikacji prasowych w zakresie korzystania z treści przez dostawców usług udostępniania treści online — umożliwienie wydawcom prasowym, poprzez zezwalanie na zwielokrotnianie i podawanie do publicznej wiadomości swych materiałów, osiągnięcia zwrotu z inwestycji poniesionych na publikacje;
- dyrektywa nie określa szczegółowych warunków osiągnięcia tego celu, zatem państwa mogą swobodnie, pod warunkiem zapewnienia skuteczności rozwiązań, podejść do transpozycji — może być to należna wydawcom godziwa rekompensata za korzystanie publikacji prasowych;
- w ocenie TSUE takie rozwiązanie jest całkowicie zgodne z istotą regulacji: skoro przepis odsyła do dyrektywy w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym, która wymaga uzyskania zgody uprawnionego i jest podstawą do licencjonowania i pobierania opłat za korzystanie z utworów, to jest oczywiste, że w ramach owego zezwalania wydawcom może przysługiwać określone wynagrodzenie;
Wydawcy publikacji prasowych mają prawo uzależnić udzielenie zezwolenia na rzeczone korzystanie od wynagrodzenia, które uznają za stosowne.
- niedopuszczalne byłoby natomiast wprowadzenie wyłącznie wymogu wypłacania rekompensaty za korzystanie z artykułów przez dostawców usług społeczeństwa informacyjnego, bez możliwości odmowy zezwolenia na ich publikację;
- nie oznacza to też obowiązku płatnego licencjonowania wszem i wobec: swoboda wydawców obejmuje także prawo do zezwalania na nieodpłatne korzystanie z własnych publikacji, na podstawie licencji niewyłącznych, „z korzyścią dla wszystkich użytkowników”;
- dyrektywa nie może być także rozumiana jako obowiązek płacenia przez platformy tantiem na rzecz wydawców „jak leci”: jeśli Fejsbók nie zamierza rozpowszechniać treści zaczerpniętych z serwisów medialnych, nie musi niczego płacić;
- przepisy krajowe mogą przewidywać różne metody ustalenia wysokości godziwej rekompensaty za korzystanie z publikacji, w tym także poprzez obowiązek prowadzenia negocjacji przez platformy i wydawców;
- sęk w tym, że dostawcy usług społeczeństwa są podmiotami znacznie silniejszymi od wydawców medialnych, zatem w celu wyrównania szans i zmniejszenia presji prawo krajowe może nakazać zarówno prowadzenie negocjacji, jak i zakazać ograniczenia widoczności materiałów prasowych na platformach;
- w ocenie TSUE nie ma przeszkód, by w odpowiednie kompetencje w tym zakresie wyposażyć regulatora rynku, w szczególności jeśli wydawcy i platformy nie są w stanie uzgodnić wynagrodzenia za korzystanie z utworów;
- takie regulacje nie ograniczają swobody prowadzenia działalności — bo przecież wymóg wypłaty świadczenia wzajemnego za korzystanie z cudzej pracy lub twórczości nijak nie ogranicza możliwości działań biznesu — zaś tak czy inaczej wolność gospodarowania nie ma charakteru absolutnego i może podlegać racjonalnym i proporcjonalnym ingerencjom ustanowionym w interesie publicznym.
Zamiast komentarza: to bardzo ważne, cenne i słuszne orzeczenie — bo przecież taka pijawka jak Meta, etc. nie powinna tylko wypijać, ale też powinna coś dawać.