Krótko i na temat, bo wszystko wskazuje na to, że część obywateli nie zdążyła z wymianą dowodu osobistego: tak, jest kara za brak ważnego dowodu osobistego; nie, nie ma obowiązku noszenia dowodu osobistego przy sobie.
Zaczynając od początku:
- zgodnie z ustawą o dowodach osobistych penalizowane jest m.in. uchylanie się od obowiązku „posiadania lub wymiany” dowodu osobistego;
- wymiana dowodu osobistego to oczywiście wydanie nowego dokumentu m.in. w przypadku upływu terminu ważności, zmiany danych, zmiany wizerunku posiadacza, utraty lub uszkodzenia (art. 46 ust. 1 udo);
- dla jasności: każdy ma obowiązek złożyć wniosek o wydanie nowego dowodu osobistego najpóźniej na 30 dni przed upływem terminu ważności starego;
- gorzej z „posiadaniem” — na szczęście pojęcia tego nie ocenia się według przepisów prawa cywilnego (art. 336 kc) — czyli na szczęście nie trzeba mieć przy sobie cały czas dowodu;
art. 79 pkt 1 ustawy o dowodach osobistych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1464)
Kto:
1) uchyla się od obowiązku posiadania lub wymiany dowodu osobistego, (…)
podlega karze ograniczenia wolności albo karze grzywny.
- owo „posiadanie” dowodu osobistego jest raczej rozumiane jako prawo przysługujące każdemu obywatelowi RP (art. 5 ust. 1 udo) oraz obowiązek każdego pełnoletniego obywatela RP zamieszkującego terytorium Polski (art. 5 ust. 2 udo), przy czym każdy może posiadać tylko jeden ważny dowód osobisty (art. 6 ust. 2 udo);
- słowem: ryzyko poniesienia kary za brak ważnego dowodu osobistego w istocie dotyczy każdego pełnoletniego obywatela polskiego, który mieszka w Polsce — ale obowiązek posiadania dowodu osobistego nie może być rozumiany jako obowiązek noszenia dokumentu przy sobie cały czas;
- inną sprawą jest natomiast umyślne wprowadzenie organu państwowego w błąd co do tożsamości (art. 65 par. 1 kw).
Kiedy jednak może się okazać, że dokument tożsamości — niekoniecznie dowód osobisty — będzie wymagany? Pierwsze co przychodzi mi do głowy to:
- po wprowadzeniu stanu wojennego może być nałożony obowiązek „posiadania przy sobie” dowodu osobistego lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość (art. 23 ust. 1 ustawy, z sankcją w postaci aresztu lub grzywny, art. 33 ust. 1 pkt 3);
- podobnie w przypadku wprowadzenia stanu wyjątkowego (art. 18 ust. 1 ustawy, naruszenie obowiązku jest także wykroczeniem, art. 23 ust. 1 pkt 6);
- przy sprzedaży biletów na mecz piłkarski (art. 9 i art. 15 ust. 1 ustawy o bezpieczeństwie imprez masowych);
- przy przekraczaniu granic państwowych (art. 14 ustawy o ochronie granicy państwowej — ale chyba niekoniecznie przy przekraczaniu granicy wewnętrznej, por. „Nielegalne przekroczenie granicy państwowej”);
- przy płatności kartą płatniczą (por. „Okazanie dokumentu tożsamości przy płatności kartą płatniczą”).
I to by było na tyle, na teraz.