A teraz coś z innej beczki: czy skarga do sądu administracyjnego na Kościół jest dopuszczalna? Czy do sądu świeckiego można skarżyć kurię, która jako organ Kościoła sprawuje nadzór nad hospicjum, które znów jest finansowane ze środków publicznych? Czy jednak działalność organów Kościoła Rzymsko-Katolickiego nie podlega kontroli ze strony sądów państwowych?
nieprawomocne postanowienie WSA w Gliwicach z 16 lipca 2025 r. (III SA/Gl 253/25)
Organów administracji kościelnej nie można utożsamiać z organami administracji publicznej.
opis stanu faktycznego:
- orzeczenie dotyczyło wniesionej przez pacjentkę hospicjum skargi na kurię, która dopuściła się „zaniechania nadzoru instytucjonalnego” nad kościelnym Domem Hospicyjnym, czego skutkiem było odstąpienie od leczenia skarżącej;
- w odpowiedzi na skargę kuria podkreśliła, że nie jest organem administracji publicznej, zatem skarga jest niedopuszczalna;
- skarżąca replikowała na to, że hospicjum jest finansowane ze środków NFZ, zaś kuria sprawuje nad nim funkcję nadzorczą, organizacyjną i kontrolną — zatem choć nie jest organem sensu stricto, to jednak powinna być tak traktowana;
art. 25 ust. 2-3 Konstytucji RP
2. Władze publiczne w Rzeczypospolitej Polskiej zachowują bezstronność w sprawach przekonań religijnych, światopoglądowych i filozoficznych, zapewniając swobodę ich wyrażania w życiu publicznym.
3. Stosunki między państwem a kościołami i innymi związkami wyznaniowymi są kształtowane na zasadach poszanowania ich autonomii oraz wzajemnej niezależności każdego w swoim zakresie, jak również współdziałania dla dobra człowieka i dobra wspólnego.
orzeczenie WSA:
- odnosząc się do tych argumentów Wojewódzki Sąd Administracyjny przypomniał, że sąd administracyjny sprawując kontrolę działalności administracyjnej jest uprawniony do orzekania m.in. w przypadku skarg na decyzje administracyjne i postanowienia, akty lub czynności z zakresu administracji publicznej, akty prawa miejscowego, bezczynność i przewlekłość postępowania administracyjnego (art. 3 par. 2-3 ppsa);
- poza zakresem kognicji sądownictwa administracyjnego jest natomiast działalność Kościoła Katolickiego: sęk w tym, że państwo i organizacje religijne są względem siebie autonomiczne, a organy administracji kościelnej nie są organami administracji publicznej;
- w konsekwencji przyjąć należy, że kuria nie jest uprawniona do sprawowania administracji publicznej — a w zakresie kognicji WSA, jako instancji świeckiej, nie leży kontrola administracji kościelnej;
Prawo powszechnie obowiązujące, na mocy np. Konkordatu, toleruje istnienie własnej struktury organizacyjnej (instytucjonalnej) Kościoła katolickiego, ale nie oznacza to, że ta struktura w jakikolwiek sposób jest inkorporowana do państwowej struktury administracji. Także w ten sposób jest realizowana zasada autonomii Kościoła katolickiego od Państwa.
- sumarycznie oznacza to, że skarga do sądu administracyjnego na Kościół jest niedopuszczalna, a więc podlega odrzuceniu;
- (całkiem na marginesie: w tej samej sprawie kobieta wnosiła skargę na jeszcze inny organ kościelny, z analogicznym skutkiem — nieprawomocne postanowienie WSA w Gliwicach 17 lipca 2025 r., II SA/Gl 288/25).
Tytułem komentarza: nawet jeśli czasem się mówi, że Kościół sprawuje „rząd dusz”, to traktować trzeba to tylko poetycko, a nie dosłownie.