Aranżacja piosenki i dogranie partii kilku instrumentów to wykonawstwo — czy współautorstwo utworu w 5%?

Czy aranżacja piosenki to wykonawstwo, czy współautorstwo utworu? Czy instrumentalista, który dokłada określone partie instrumentalne do kompozycji powinien być traktowany podmiot praw autorskich? Czy producent utworu muzycznego to funkcja techniczna, a więc przysługiwać będą mu prawa pokrewne — czy raczej prawa zależne? Czy jednak nie każde twórcze przyczynienie się do powstania dzieła oznacza jego autorstwo, choćby i w 5 procentach? (wyrok SO w Warszawie z 15 stycznia 2026 r., XXII GW 845/21).

opis stanu faktycznego:

• sprawa dotyczyła powództwa o ustalenie współautorstwa piosenki — przysługiwania części autorskich praw majątkowych i osobistych do nagranego i wydanego utworu słowno-muzycznego;

• zdaniem pozwanej żądania były o tyle bezzasadne, że owe ścieżki zostały skomponowane według jej precyzyjnych wytycznych, więc powód był raczej „mechanikiem” wykonującym prace techniczne, co wyklucza uznanie go za współtwórcę utworu;

sąd ustalił:

• że powód jest uznanym w branży muzycznej kompozytorem, producentem i didżejem, tworzył do filmów i dla teatru, wykonywał muzykę elektroniczną w (zanonimizowanym) zespole;
• pozwana jest uznaną piosenkarką, tekściarką, kompozytorką, wykonuje muzykę folk i pop, a debiut płytowy ukazał się w roku 2019;
• (dla mnie to żadne okruszki…);
• współpraca przy drugim albumie zaczęła się od tego, że kobieta zaproponowała powodowi współpracę w charakterze producenta, włącznie z nagraniem partii kilku instrumentów oraz postprodukcję materiału; ten się nie zgodził, więc zaproponował ubogacenie piosenek w elektronikę i aranżację; stanęło na tym, że producent otrzymał część ścieżek i notację akordów, do czego na komputerze dograł syntetyczne brzmienia imitujące „organy, instrumenty dęte, w tym brzmienia burdonowe, waltornie o niestabilnym stroju, saksofon basowy, ale również brzmienia instrumentów smyczkowych pizzicato; perkusję w postaci brzmienia bębnów, grzechotek oraz talerzy; brzmienie instrumentów strunowych, dętych o niestabilnym stroju oraz innych syntetycznych brzmień oraz subbas”;
• czasem coś dorzucił, czasem coś poprawił, niemniej każda jego modyfikacja była akceptowana lub odrzucana przez piosenkarkę i zespół (zażyczyli sobie m.in. stopę — szkoda, że nie double bass drum ;-)
• jeszcze przed premierą nagrań powód próbował negocjować udział we wspólnie stworzonych utworach, jednak bazując na trzech opiniach (wynik 2:1 dla kobiety, bo „przebiegi akordowe i melodyczne powielone”, więc brak ingerencji powoda w „melodię tematu, harmonię, rytmikę czy formę kompozycji” — autorka opinii korzystnej dla producenta później weszła w rolę jego pełnomocniczki w procesie) piosenkarka zaproponowała mu 5% współudziału w zakresie kompozycji (odrzucił)…

wyrok:

• …co oznacza, że powód jest tylko i aż artystą wykonawcą — a przecież aranżacja piosenki, jej artystyczne wykonanie, to wykonawstwo, które — choć podlegające ochronie prawnej — nie oznacza współtwórstwa utworu;
• twórcą utworu jest jego autor, czyli osoba, która przy procesie twórczym wykazała się odpowiednią dozą „iskry bożej” (tej, o której mowa w art. 1 ust. 1 pr.aut.); i chociaż niekiedy dzieło może być uznane za dzieło sztuki, chociaż utworem nijak nie jest — to dokładanie pewnych partii instrumentalnych do istniejącej kompozycji nie oznacza współautorstwa, lecz właśnie wykonawstwo, czyli prawo pokrewne;
• (i tu garść rozważań historycznych, jak to tworzące się prawo autorskie próbowało kwalifikować aranżerów i wykonawców fonogramów jako twórców utworów zależnych (w/g niemieckiego prawa z 1910 r. opracowaniem utworu było jego przeniesienie na instrumenty mechaniczne, czytaj: patefon; to prawo zmieniono już w 1932 r.); w Polsce sanacyjnej także uważano, że prawo autorskie powinno przysługiwać „osobie śpiewającej „do gramofonu””; i tak aż do konsensusu, którym jest Konwencja Rzymska o ochronie wykonawców, producentów fonogramów oraz organizacji nadawczych z 1961 r.;
• w prawie polskim rzecz jest opisana dość jednoznacznie: działania instrumentalistów, ale też dyrygentów i wokalistów, a także „innych osób w sposób twórczy przyczyniających się do powstania wykonania” — w tym aranżerów, producentów — stanowią artystyczne wykonanie utworu (art. 85 ust. 2 pr.aut.);

Wykonawcy – instrumentaliści – nawet jeśli wpływają na koloryt utworu muzycznego a nawet jeśli wpływają znacząco – to są kwalifikowani właśnie jako artyści wykonawcy a nie jako współtwórcy.

• analogicznie wykonawcy cudzych piosenek, nawet jeśli w coverze można wychwycić ich charakterystyczny rys brzmienia, i nawet jeśli odbiorcy są w stanie wychwycić kto zrobił to lepiej, a kto gorzej, są traktowani jako artyści wykonawcy, wykonujący czyjeś kompozycje; (dopiero radykalne, istotne zmiany tempa, melodii, jakieś uzupełnienia, pozwala mówić o opracowaniu utworu muzycznego, por. „’Papa Was a Rolling Stone’„);
• biorąc więc pod uwagę, iż porównanie publicznie dostępnych nagrań koncertowych (bez partii zagranych przez powoda) z wersją powstałą przy jego współudziale podpowiada, że się „nic nie zmienia w jego ontologicznym bycie” — jest to ten sam utwór — więc aranżacja piosenki (nagrania utworu) nie dołożyła niczego, co można by potraktować jako 5% współtwórczości;
• i nie ma znaczenia, że wkład instrumentalisty można rozpisać na nuty — bo przecież wszystko można opisać znakami, a gdyby od tego zależała kwalifikacja pracy jako utworu, pojęcie artystycznego wykonania nie miałoby szans w ogóle zaistnieć;
• sęk w tym, że artystą wykonawcą jest jedynie ten, kto wykonuje „bez żadnych możliwości twórczych wyborów – algorytm zadany przez autora muzyki” — „zadaniem wykonawcy jest uzupełnianie miejsc niedookreślonych przez twórcę” — lecz wcale nie czyni go to współautorem utworu wykonywanego;
• (a ponieważ w muzyce popularnej aranżacja piosenki jest niezwykle istotna, doszłoby do swoistego paradoksu: każde wykonanie koncercie stanowiłoby odrębne opracowanie utworu, do którego 5% praw przysługuje instrumentaliście — co wprost prowadziłoby do kaskadowej multiplikacji jednego utworu w niezliczoną ilość utworów zależnych);
• a jeśli kogoś boli taka koncepcja, bo przecież nagrany utwór nie zaistniałby w określonym kształcie bez wkładu instrumentalisty, proszę zwrócić uwagę, że aktor to też artysta wykonawca, i to mimo tego, że nie wykonuje on uprzednio istniejącego filmu lub spektaklu — i mimo tego, że niekiedy wkład aktora jest tak potężny, że to jego postać „robi” dzieło.

Więc — oddalono.