Czy usunięcie z umowy klauzuli abuzywnej może skutkować nieważnością całej umowy?

A teraz coś z nieco innej beczki: stosowane przez przedsiębiorców w obrocie z konsumentami klauzule abuzywne są nieważne — o tym wie każde dziecko. Co jednak w przypadku gdyby klauzula umowna prowadziła do takiego „zarobaczywienia” umowy, że wskutek jej usunięcia cała umowa stałaby się nieważna? Czyli: czy wyłączenie postanowień niedozwolonych może powodować nieważność całej umowy?


wyłączenie postanowień niedozwolonych nieważność umowy

Usunięcie z umowy klauzuli abuzywnej nie będzie skutkowało nieważnością całej zawartej umowy (fot. Olgierd Rudak, CC-BY-SA 3.0)


wyrok Sądu Najwyższego z 21 lutego 2013 r., (I CSK 408/12)
Wyłączenie z umowy postanowień uznanych za niedozwolone (art. 385(3) kc) nie powoduje nieważności całej umowy, nawet wtedy, gdy bez tych postanowień umowa nie zostałaby zawarta.

Małżeństwo zawarło z deweloperem umowę przedwstępną, w której spółka zobowiązała się do wybudowania i sprzedania domu jednorodzinnego wraz z działką za 850 tys. złotych. W przypadku nieterminowego wykonania umowy zastrzeżono prawo do naliczenia kary umownej w wysokości odsetek ustawowych naliczonych od zapłaconych kwot, lecz nie więcej niż 5% ceny domu.
Niestety, przekazanie domu oraz zawarcie umowy przyrzeczonej opóźniły się o prawie pół roku, zatem kupujący wystąpili o zapłatę kary umownej.

Sąd prawomocnie orzekł, że powodowie mogli domagać się kary umownej za opóźnienie w spełnieniu obu świadczeń — przekazania budynku do wykończenia oraz podpisanie aktu notarialnego. Skoro więc spóźnienie z oddaniem budynku wyniosło 310 dni, a umowa przyrzeczona została zawarta 259 dni po terminie, sąd zasądził 109 tys. złotych wskazując, że ograniczenie kary umownej do 5% ceny jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta — zatem jako postanowienie istotnie ograniczające odpowiedzialność przedsiębiorcy za szkodę poniesioną przez konsumenta, nie jest wiążące (art. 385(2) pkt 2 kc).

Natomiast skoro klauzulą abuzywną jest wprowadzenie limitu kary umownej — nie sama kara umowa — to pozwany deweloper nie może domagać się ustalenia nieważności całego postanowienia, zatem nie ma potrzeby rozważania czy bez tego postanowienia strony zawarłyby umowę (art. 58 par. 3 kc).

Rozpatrując skargę kasacyjną Sąd Najwyższy podkreślił, iż swoboda umów ulega ograniczeniu w przypadku związania konsumenta niedozwolonymi postanowieniami umownymi — w tym sensie art. 385(1) kc jest oczywiście „ustawą” z art. 353(1) kc. Natomiast art. 385(1) par. 2 kc jako lex specialis względem art. 58 par. 3 kc wyraźnie nakazuje zachować umowę w mocy, nawet gdyby okoliczności wskazywały, iż bez wadliwych elementów umowa nie doszłaby do skutku.

Stąd też deweloper nie może żądać — powołując się na ocenę przysługującej konsumentowi ograniczenia wysokości kary umownej — ustalenia, iż cała kara umowna jest nieważna; nieważne jest wyłącznie limitowanie kary umownej do 5% kwot wpłaconych przez kupującego, zatem kupujący mogą dochodzić kary umownej także w wysokości przekraczającej tę kwotę.

Natomiast SN zauważył, że zbyt powierzchownie oceniono postanowienia umowy deweloperskiej w zakresie naliczania kar umownych — osobno od opóźnienia w wydaniu zbudowanego domu, osobno od opóźnienia w zawarciu umowy przyrzeczonej — stąd też zaskarżony wyrok został uchylony, a sprawa wróciła do II instancji.

Zamiast komentarza: próbującym przykładać ten wyrok do sporów frankowiczów z bankami zwracam uwagę, że wydano go w sytuacji kiedy utrzymanie umowy w mocy było korzystne dla konsumenta (w uzasadnieniu zwraca się nawet uwagę, że „Zgodnie z art. 385 par. 2 kc niejednoznaczne postanowienia wzorca umownego, tłumaczy się na korzyść konsumenta. Jak trafnie podnosi się w doktrynie, zasada in dubio contra proferentem będzie mieć zastosowanie także przypadku postanowień umownych jednostronnie narzuconych”) — zaś ocena mogłaby być odmienna, gdyby zastrzeżony skutek był korzystny dla przedsiębiorcy.

Dodaj komentarz

avatar

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  Subscribe  
Powiadom o