Czy zasada ne bis in idem dotyczy także odpowiedzialności dyscyplinarnej? Na przykład naruszenia dyscypliny wojskowej? Która może być także kwalifikowana jako przestępstwo? Czy jednak ukaranie dyscyplinarne żołnierza nie wyklucza wszczęcia postępowana karnego i skazania go za jeden czyn? I, nieco na marginesie: czy wniosek o ściganie sprawcy przestępstwa można podpisać kwalifikowanym podpisem elektronicznym? (wyrok Sądu Najwyższego z 19 maja 2026 r., I KK 109/26).
opis stanu faktycznego:
- orzeczenie dotyczyło żołnierza oskarżonego o dwukrotne samowolne opuszczenie jednostki wojskowej;
- Wojskowy Sąd Garnizonowy uznał go winnym przestępstwa z art. 338 par. 1 kk i warunkowo umorzył postępowanie karne na dwuletni okres próby;
wyrok Sądu Najwyższego:
art. 658 § 1 kodeksu postępowania karnego
Prokurator wojskowy odmawia wszczęcia postępowania o przestępstwo ścigane na wniosek dowódcy jednostki wojskowej, jeżeli wobec sprawcy zastosowano już środki przewidziane w wojskowych przepisach dyscyplinarnych.
- SN, badając skargę kasacyjną na korzyść oskarżonego wniesioną przez Prokuratora Generalnego, zwrócił uwagę, że w momencie złożenia przez dowódcę wniosku o ściganie sprawcy przestępstwa żołnierz był już ukarany dyscyplinarnie za swój czyn, co wyłącza możliwość wszczęcia postępowania karnego;
- (reguła ne bis in idem może i nie miałaby zastosowania, gdyby prokurator wojskowy wszczął postępowanie z urzędu, art. 660 par. 1 kpk);
- i choć trudno powiedzieć, czy uprzednie ukaranie dyscyplinarne należy traktować jako brak skutecznego wniosku o ściganie (art. 17 par. 1 pkt 10 kpk), czy raczej jako okoliczność wyłączającą ściganie (art. 17 par. 1 pkt 11 kpk)…
- …to tak czy inaczej jest jasne, że żołnierz nie może być dwukrotnie represjonowany za ten sam czyn, który stanowi zarówno naruszenie dyscypliny (sankcja dyscyplinarna) i przestępstwo (sankcja karna);
- i nie ma też znaczenia, że ukaranie dyscyplinarne miało miejsce już po wysłaniu wniosku o ściganie żołnierza za przestępstwo — istotne jest to, że w momencie wszczęcia postępowania prokuratorskiego wojskowy był już ukarany…
- …ale to nie wszystko, bo zdaniem SN wniosek o wszczęcie postępowania karnego był bezskuteczny procesowo, a to ze względów formalnych;
art. 119 § 1 kpk
Pismo procesowe powinno zawierać:
4) datę i podpis składającego pismo.
- sęk w tym, że dowódca jednostki wojskowej sporządził pismo w formie elektronicznej i podpisał kwalifikowanym e-podpisem — a przecież przez „podpis” w postępowaniu karnym rozumie się wyłącznie podpis odręczny (uchwała SN z 20 grudnia 2006 r., I KZP 29/06; postanowienie SN z 4 września 2019 r., V KZ 40/19);
- summa summarum oznacza to, że wniosek o ściganie był obarczony brakiem formalnym — czyli jednak art. 17 par. 1 pkt 10 kpk.
Biorąc pod uwagę taką wykładnię SN wyrok uchylił, a postępowanie karne umorzył.