Czy żołnierz zawodowy może być pełnomocnikiem sądowym swojej jednostki wojskowej?

A teraz coś z całkiem innej beczki, czyli: czy żołnierz zawodowy może być pełnomocnikiem swojej jednostki wojskowej w toku postępowania sądowego? Jeśli jest prawnikiem, ale nie jest radcą prawnym czy adwokatem? Czy wojskowego pełniącego służbę można uznać za pracownika jednostki wojskowej?


Trójstyk granic
Trójstyk nad Nysą Łużycką (fot. Olgierd Rudak, CC BY-SA 4.0)

uchwała Sądu Najwyższego z 11 kwietnia 2024 r. (III CZP 47/23)
Żołnierz pełniący zawodową służbę wojskową niebędący adwokatem lub radcą prawnym nie może być pełnomocnikiem procesowym Skarbu Państwa w sprawie cywilnej.

Sprawa zaczęła się od wytoczonego przez żołnierkę powództwa przeciwko Skarbowi Państwa — własnej jednostce wojskowej, a to o zadośćuczynienie i odszkodowanie za wypadek podczas służby. W toku postępowania stronę pozwaną reprezentowało trzech oficerów, żołnierzy zawodowych pełniących w jednostce służbę — prawników, ale bez uprawnień radcowskich czy adwokackich.
Sąd I instancji uwzględnił roszczenia, jednak sąd odwoławczy powziął wątpliwości, czy aby żołnierz zawodowy może być pełnomocnikiem swej jednostki wojskowej przed sądem — czy można go traktować jako pracownika — zatem zwrócił się do SN z następującym zagadnieniem prawnym.

Czy żołnierz pełniący zawodową służbę wojskową niebędący adwokatem lub radcą prawnym mógł być pełnomocnikiem procesowym Skarbu Państwa w sprawie cywilnej, w stanie prawnym ukształtowanym przepisami ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i czy może nim być w aktualnie obowiązującym stanie prawnym kreowanym przepisami ustawy z 11 marca 2022r. o obronie Ojczyzny?

W wydanej uchwale Sąd Najwyższy stwierdził, że żołnierz zawodowy nie może być pełnomocnikiem procesowym swej jednostki wojskowej.

Co do zasady pełnomocnikiem strony w postępowaniu cywilnym może być pełnomocnik zawodowy (radca prawny, adwokat, etc.), osoba sprawująca zarząd majątkiem oraz stały zleceniobiorca (o ile przedmiot sporu wchodzi w zakres tego zlecenia), a także najbliższy krewny — jak też pracownik. Nie istnieje natomiast norma prawna wprost pozwalająca udzielać pełnomocnictwa żołnierzom zawodowym, zatem w ocenie SN udzielenie prawidłowej odpowiedzi wymaga kompleksowej wykładni.

art. 87 par. 1-2 kodeksu postępowania cywilnego
§ 1. Pełnomocnikiem może być adwokat lub radca prawny, w sprawach własności intelektualnej także rzecznik patentowy, a w sprawach restrukturyzacji i upadłości także osoba posiadająca licencję doradcy restrukturyzacyjnego, a ponadto osoba sprawująca zarząd majątkiem lub interesami strony oraz osoba pozostająca ze stroną w stałym stosunku zlecenia, jeżeli przedmiot sprawy wchodzi w zakres tego zlecenia, współuczestnik sporu, jak również małżonek, rodzeństwo, zstępni lub wstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia.
§ 2. Pełnomocnikiem osoby prawnej lub przedsiębiorcy, w tym nieposiadającego osobowości prawnej, może być również pracownik tej jednostki albo jej organu nadrzędnego. (…)

I tak:

  • Skarb Państwa jako taki nie jest pracodawcą i nie zatrudnia pracowników — pracodawcami są państwowe jednostki organizacyjne, które nie posiadają osobowości prawnej;
  • istnieje jednak utrwalone orzecznictwo, w myśl którego Skarb Państwa może udzielać pełnomocnictwa procesowego pracownikom tych jednostek organizacyjnych, tudzież ich organom nadrzędnym (uchwała SN z 18 czerwca 2019 r., III CZP 101/18);
  • pełnomocnikiem tego rodzaju może być każdy pracownik, niezależnie od stanowiska, wykształcenia, kwalifikacji, byle potwierdził status pracowniczy i wyznaczenie przez chlebodawcę do reprezentowania go w sądzie;
  • jednakże status prawny żołnierza znacząco odbiega od statusu pracownika w rozumieniu kodeksu pracy: żołnierza zawodowego (funkcjonariusza) łączy z jego jednostką stosunek służbowy, którego podstawą nawiązania jest publicznoprawny indywidualny akt administracyjny, a prawa i obowiązki żołnierzy określają odrębne ustawy pragmatyczne — zatem jest to zatrudnienie niepracownicze;
  • oznacza to, że żołnierz zawodowy nie jest pracownikem w rozumieniu kodeksu pracy– zatem literalnie nie może stać się pełnomocnikami swojej jednostki wojskowej;
  • w ocenie SN nie jest przy tym dopuszczalna wykładnia rozszerzająca — ponieważ regulacja ten ma charakter numerus clausus, a przepisy prawa procesowego mają charakter prawa publicznego, przez co brak należytego umocowania pełnomocnika skutkuje nieważnością postępowania (art. 379 pkt 2 kpc).
subskrybuj
Powiadom o
guest

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.

17 komentarzy
Oldest
Newest
Inline Feedbacks
zerknij na wszystkie komentarze
17
0
komentarze są tam :-)x