Zagadnął mnie P.T. Czytelnik, a to pod wpływem naszej drugiej alpejskiej trylogii: czy publikujący fotografię udostępnioną na licencji Creative Commons uzyskuje prawo do rozpowszechniania wizerunku osoby przedstawionej na zdjęciu?
Dalej będzie w punktach, bo taki mam nawyk:
- o darmowych i liberalnych licencjach CC pisałem już trzy lata temu (por. „Korzystanie ze zdjęć udostępnianych na licencji Creative Commons”), wspominałem też już wówczas, iż fakt, że fotografia została udostępniona na licencji Creative Commons nie oznacza, że wizerunek przedstawionej na zdjęciu osoby jest równie „wolny”;
- gwoli wyjaśnienia: na gruncie polskiego prawa odróżnić trzeba kwestię praw do utworu (na przykład fotografii) oraz praw do wizerunku osoby sportretowanej na tej fotografii. Zdarzający się wcale nie tak rzadko błąd wynika chyba z tego, że obie kwestie są uregulowane w prawie autorskim, co niektórym daje asumpt do myślenia, że uzyskanie praw do utworu obejmuje wszystko, co zostało w nim przedstawione;
- tymczasem są to dwie różne rzeczy: prawa do utworu zawsze przysługują jego twórcy, który może nimi dysponować (zbyć, udzielić licencji na korzystanie, uwolnić do domeny publicznej);
- natomiast wizerunek sam w sobie jest niezbywalny, a prawo do jego rozpowszechniania co do zasady zależne jest od zgody osoby przedstawionej (chyba że chodzi o sztafaż lub osobę powszechnie znaną);
art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych
1. Rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. W braku wyraźnego zastrzeżenia zezwolenie nie jest wymagane, jeżeli osoba ta otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie.
2. Zezwolenia nie wymaga rozpowszechnianie wizerunku:
1) osoby powszechnie znanej, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych, zawodowych;
2) osoby stanowiącej jedynie szczegół całości takiej jak zgromadzenie, krajobraz, publiczna impreza.
- w praktyce to oznacza, że chcąc opublikować zdjęcie jakiejś osoby musimy ogarnąć dwie zgody: fotografa, który je pstryknął oraz osoby, której fizys została na fotografii utrwalona, a zezwolenie sportretowanego nie zastępuje i nie obejmuje zgody twórcy i vice-versa;
- inaczej mówiąc wydawca proszący jakąś osobę o jej zdjęcie do publikacji, na przykład zilustrowania wypowiedzi czy napisanego tekstu, powinien się też upewnić, że ta osoba ma prawo decydować o jej publikacji. To nie jest szczególnie trudne w przypadku pack shotów czy fotografii biometrycznej — którym brak „iskry bożej”, a więc utworami nie są — natomiast „ładny” czy też „artystyczny” portret to już potencjalna komplikacja;
- analogicznie wygląda sprawa ze zdjęciem udostępnionym na licencji Creative Commons, która prezentuje wizerunek jakiejś osoby: nie ma wątpliwości, że fotograf zgodził się na korzystanie z jego pracy w określony sposób — ale też nie ma wątpliwości, że zezwolenie to nie obejmuje praw do wizerunku przedstawionego człowieka;
- upraszczając: mam czyjeś (choćby i swoje!) zdjęcie na licencji CC, na zdjęciu jest wizerunek jakiejś osoby — to NIE OZNACZA, że swobodnie mogę publikować zdjęcie i rozpowszechniać ów wizerunek!
- patowa sytuacja bez wyjścia? niekoniecznie, bo przecież licencja CC inna niż typu ’NoDerivatives’ (czyli bez literek „ND” w jej „kodzie”) daje prawo do korzystania z utworów zależnych — co oznacza, że korzystający może swobodnie przerobić jej wygląd, zastępując wizerunek jednej osoby… czymś zupełnie neutralnym;
- (na marginesie przypomnę, że wizerunek jest także podlegającym ochronie dobrem osobistym — dobrze by było, gdyby owa przeróbka uwzględniała ten aspekt!);
Reasumując: to, że fotografia jest dostępna na licencji Creative Commons nie oznacza, że utrwalony tamże wizerunek osoby jest przeznaczony do równie swobodnego rozpowszechniania. Jednakowoż rozsądny człowiek poradzi sobie i z tym problemem, o ile oczywiście ruszy głową w odpowiedni sposób.