Krótko i na temat, bo to rzecz i tak tylko dla łowców kuriozów: oto wczoraj w Dzienniku Ustaw ukazały się dokumenty dotyczące wypowiedzenia konwencji z 1948 r., na podstawie której prowadzony był tranzyt kolejowy z Czechosłowacji do Czechosłowacji — przez Głuchołazy.
art. 1 konwencji między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Czechosłowacką o uprzywilejowanym tranzycie kolejowym z Czechosłowacji do Czechosłowacji przez Głuchołazy, podpisana w Warszawie dnia 12 listopada 1948 r. (Dz.U. z 1950 r. nr 15 poz. 134).
Polska przyznaje Czechosłowacji wolność tranzytu dla osób, bagażu, przesyłek ekspresowych i towarowych, poczty i taboru kolejowego w tranzycie z Czechosłowacji i do Czechosłowacji przez obszar polski na odcinku kolejowym miedzy granicą państwową pod Pokrzywną — Jindrichovem ve Slezku i granicą państwową pod Głuchołazami — Mikulovicami.
Wszystko wskazuje na to, że chodzi o odcinek linii kolejowej pomiędzy Mikulovicami, przez Głuchołazy i Pokrzywną, aż do Jindřichova (link do Mapy.com). Obstawiam, że wypowiedzenie umowy oznacza, że pociągi od dawna już tamtędy nie chodzą (por. „Koniec tranzytu kolejowego via Broumov i Mezimesti (w 1952 r.)”), co nie zmienia faktu, że warto zwrócić na nią uwagę choćby względu na nazwy państw-stron umowy (Polska była jeszcze Rzecząpospolitą, a Republika Czechosłowacka już była znana jako Československá republika).
Sama konwencja nie jest niewyobrażalnie długa, acz jej przeczytanie ze zrozumieniem może trwać dłużej, niż podróż tranzytem przez terytorium RP. Zgodnie z jej postanowieniami wolność tranzytu oznaczała prawo przewozu wszystkich pasażerów (nawet wojskowych i cudzoziemców, acz nie więźniów), bez prawa wsiadania i wysiadania z pociągów oraz wydawania i przyjmowania przedmiotów, a także bez prawa do zatrzymywania pociągu (wyjąwszy sytuacje konieczne) — ale też też bez formalności i opłat celnych. Za tory odpowiadała strona polska, za tabor i szkody wyrządzone ruchem pociągów — przewoźnik czechosłowacki.
(Coś za coś: Polska niejako zrzekała się części swej suwerenności, w zamian uzyskując coś podobnego — zgodnie z protokołem podpisania „celem umożliwienia przewozu osób i towarów z Głuchołaz przez Mikulovice do przędzalni w Podlesiu” strona czechosłowacka zgodziła się na analogiczny tranzyt z Polski do Polski przez Czechosłowację, aż do końca bocznicy, która „odgałęzia się w kilometrze 2,791 odcinka Mikulovice — Cukmantel”, a także na przedłużenie bocznicy i wybudowanie mostu przez potok graniczny.)
Wszystko dobre, co się dobrze kończy, więc podpisana w 1948 r. przez prezydenta Bolesława Bieruta konwencja wyrażająca zgodę na tranzyt kolejowy przez Głuchołazy z Czechosłowacji do Czechosłowacji została przez prezydenta Dudę (był taki!) wypowiedziana.
Konwencja między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Czechosłowacką o uprzywilejowanym tranzycie kolejowym z Czechosłowacji do Czechosłowacji przez Głuchołazy, podpisana w Warszawie dnia 12 listopada 1948 roku, zostaje wypowiedziana przez Rzeczpospolitą Polską.
(wypowiedzenie przez Rzeczpospolitą Polską Konwencji między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Czechosłowacką o uprzywilejowanym tranzycie kolejowym z Czechosłowacji do Czechosłowacji przez Głuchołazy, podpisanej w Warszawie dnia 12 listopada 1948 r., Dz.U. z 2025 r. poz. 1503)
Jakby ktoś miał wątpliwości: konwencja zawarta na czas nieograniczony może być wypowiedziana przez każdą ze stron, przy czym utrata mocy obowiązującej następuje po upływie sześciu miesięcy od wypowiedzenia — czyli 22 stycznia 2026 r. (daty się nieco rozjeżdżają, należy przyjąć, że oświadczenie zostało przekazane władzom Czeskiej Republiki po jakimś czasie).
Podaje się niniejszym do wiadomości, że Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej dnia 28 maja 2025 r. wypowiedział Konwencję między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Czechosłowacką o uprzywilejowanym tranzycie kolejowym z Czechosłowacji do Czechosłowacji przez Głuchołazy, podpisaną w Warszawie dnia 12 listopada 1948 r.
Zgodnie z art. 32 ust. 2 konwencji utraci ona moc obowiązującą w dniu 22 stycznia 2026 r.
(oświadczenie rządowe z 5 września 2025 r. o utracie mocy obowiązującej Konwencji między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Czechosłowacką o uprzywilejowanym tranzycie kolejowym z Czechosłowacji do Czechosłowacji przez Głuchołazy, podpisanej w Warszawie dnia 12 listopada 1948 r., Dz.U. z 2025 r. poz. 1504).
Zamiast komentarza: w sumie to dość ciekawe, że České dráhy jakby zwijały część połączeń.