Odsetki ustawowe i za opóźnienie — nowe zasady obliczania od 2016 r.

Od 1 stycznia 2016 r. zmieniają się zasady ustalania wysokości odsetek ustawowych — oraz tych za opóźnienie, bo warto zwrócić uwagę, że już za półtora miesiąca inną wartość będą miały odsetki ustawowe a inną odsetki za opóźnienie. Wszytko to za sprawą ustawy z dnia 9 października 2015 r. o zmianie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 1830).

Uwaga, opublikowano obwieszczenie określające wysokość odsetek ustawowych i za opóźnienie na 2016 r. — klik: Wysokość odsetek ustawowych i za opóźnienie od 1 stycznia 2016 r.


odsetki ustawowe 2016

Od 2016 r. zmieniają się zasady obliczania odsetek ustawowych oraz odsetek za opóźnienie. Warto zwrócić uwagę na te zmiany. (fot. Olgierd Rudak, CC-BY-SA 3.0)


Obecnie konstrukcja obliczania odsetek — rozumianych jako wynagrodzenie za korzystanie z cudzych pieniędzy lub też odszkodowanie za opóźnienie w spłacie zobowiązania — jest stosunkowo prosta: zgodnie z art. 359 par. 2 kc z defaultu stosujemy odsetki ustawowe (obecnie 8%), natomiast w umowie strony mogą sobie określić inną wysokość odsetek, byle nie była ona wyższa niż odsetki maksymalne (które zgodnie z art. 359 par. 2(1) kc nie mogą przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego NBP (na tę chwilę stopa procentowa kredytu lombardowy wynosi 2,5%).
Natomiast w przypadku opóźnienia w płatności wierzyciel może żądać od dłużnika odszkodowania w postaci odsetek obliczanych w sposób określony w art. 481 kc: jeśli strony nie ustaliły między sobą żadnej wartości, są to odsetki ustawowe, a jeśli określona została wyższa wartość — „wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy” (art. 481 par. 2 kc). (Przy czym nawet stawka umowna odsetek za opóźnienie nie może przekraczać 10% — chociaż w sądach bywa z tym różnie…)

Od nowego roku kroi się zmiana w sposobie ustalania odsetek ustawowych. Zgodnie ze znowelizowanym art. 359 kc:

  • odsetki ustawowe wynosić mają sumę stopy referencyjnej NBP i 3,5 punktów procentowychstopa referencyjna dziś to 1,50%, co oznacza, że obliczone w ten sposób odsetki wynosiłyby 5%;
  • odsetki maksymalne nie mogą przekraczać dwukrotności odsetek ustawowych (na dziś byłoby to 10%);
  • odrębne zasady dotyczyć będą obliczania odsetek za opóźnienie — w tym przypadku stopa referencyjna NBP ma być powiększona o 5,5 punków procentowych (znowelizowany art. 481 par. 2 kc — dziś byłoby to 7%);
  • jednak maksymalna wysokość odsetek za opóźnienie nie może przekraczać dwukrotności podstawowej wartości odsetek za opóźnienie — czyli na dziś strony umowy nie mogłyby ustalić wyższych odsetek za nieterminową płatność jak 14% (to chyba przecina niepotrzebne spory i dyskusje).

Znowelizowane art. 359 oraz art. 481 kodeksu cywilnego prezentować będą się następująco:

art. 359 kc
§ 1 Odsetki od sumy pieniężnej należą się tylko wtedy, gdy to wynika z czynności prawnej albo z ustawy, z orzeczenia sądu lub z decyzji innego właściwego organu.
§ 2 Jeżeli wysokość odsetek nie jest w inny sposób określona, należą się odsetki ustawowe w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 3,5 punktów procentowych.
§ 2(1) Maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych (odsetki maksymalne).
§ 2(2) Jeżeli wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej przekracza wysokość odsetek maksymalnych, należą się odsetki maksymalne.
§ 2(3) Postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać przepisów o odsetkach maksymalnych, także w razie dokonania wyboru prawa obcego. W takim przypadku stosuje się przepisy ustawy.
§ 4 Minister Sprawiedliwości ogłasza, w drodze obwieszczenia, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, wysokość odsetek ustawowych.

art. 481 kc
§ 1 Jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

§ 2 Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych. Jednakże gdy wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy.
§ 2(1) Maksymalna wysokość odsetek za opóźnienie nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie (odsetki maksymalne za opóźnienie).
§ 2(2) Jeżeli wysokość odsetek za opóźnienie przekracza wysokość odsetek maksymalnych za opóźnienie, należą się odsetki maksymalne za opóźnienie.
§ 2(3) Postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać przepisów o odsetkach maksymalnych za opóźnienie, także w przypadku dokonania wyboru prawa obcego. W takim przypadku stosuje się przepisy ustawy.
§ 2(4) Minister Sprawiedliwości ogłasza, w drodze obwieszczenia, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie.
§ 3 W razie zwłoki dłużnika wierzyciel może nadto żądać naprawienia szkody na zasadach ogólnych.

Dodać warto, że równocześnie nowelizacji podlega ustawa o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (pisałem o niej niedawno w tekście Czy rekompensata 40 euro za koszty odzyskiwania należności należy się także jeśli wierzyciel nie poniósł tych kosztów (III CZP 94/15). I tak w przypadku opóźnienia w zapłacie za transakcję, o której mowa w ustawie, odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych równe będą sumie stopy referencyjnej NBP i 8 p.p. (na dziś byłoby to 9,5% rocznie) — natomiast do transakcji takich nie stosuje się odsetek za opóźnienie określonych w art. 481 par. 2 kc.

Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2016 r., jednak:

  • w przypadku transakcji handlowych zawartych wcześniej stosuje się przepisy dotychczasowe (art. 55 ustawy nowelizacyjnej);
  • wszystkie odsetki za okres do 31 grudnia 2015 r. liczymy po staremu (art. 56 ustawy).
  • I po co taka komplikacja? I tak odsetki ustawowe (stare) minister będzie musiał ustalać „do końca świata”, bo zawsze będą jakieś stare niezapłacone transakcje, nawet w 2080r.

  • Kompletnie tego nie rozumiem. Niezłe jest też przepisywanie z NBP do M.P. — to się nie dzieje nazbyt często, ale zawsze jest dodatkowa robota.

  • RYBY

    No to ciekawostka w tym temacie.
    Ustawa o zmianie ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym z dnia 05.08.2015 (Dz.U. 1357), która weszła w życie 11.10.2015 zmieniła też zapisy kodeksu cywilnego w zakresie odsetek maksymalnych i odsetek maksymalnych za opóźnienie (wejdą w życie od 11.03.2016) – i tak odsetki maksymalne za opóźnienie nie będą mogły być wyższe niż 6-krotność stopy kredytu lombardowego NBP.
    No to które zapisy KC będą ważniejsze?

  • LOL :)

    Lex posterior derogat legi priori… ale która norma jest tu posterior, a która priori? Wcześniej opublikowana później wchodzi w życie — później opublikowana wcześniej wchodzi w życie…

    Ktoś dał nieźle ciała.

  • Już mam, art. 54 opisywanej powyżej ustawy:

    Art. 54. W ustawie z dnia 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1357) wprowadza się następujące zmiany:

    1) uchyla się art. 2;

    (…)

    Czyli tamta nowelizacja jest niebyła.

    Inna sprawa, że syfi się to prawo potwornie…

  • b52t

    Lewa ręka nie pamięta co zrobiła prawa ręka.

  • To już nawet nie jest biegunka legislacyjna, to jest szambo. Nowelizowanie po kilku tygodniach przepisu będącego w vacatio legis powinno być zakazane. Nowelizacja przepisów przejściowych powinna być zakazana.
    W ogóle zbyt częste nowelizacje powinny być zakazane.

    Jakościowe prawo, kurtka jego mać.

  • b52t

    Ale jak to będzie potem wyglądać w mediach, w statystykach. A jeszcze ktoś zrobi porównanie r/d/r czy kadencja do kadencji i wyjdzie, że nic nie robią. A przecież od tego są posłowie – działać by było lepiej nam wszystkim.

  • Maria Jorge

    Szukasz kredytu? jesteś na właściwym miejscu dla swoich rozwiązań kredytowych tutaj! Global Finance Ograniczona rozdawać pożyczek dla firm i osób prywatnych na niskim i niedrogie oprocentowaniem 2%. prosimy o kontakt poprzez e-mail: (mariajorgeglobalfinance@gmail.com)
    Dziękuję Ci.

  • Ja też dziękuję za taki spam.
    Jeśli GlobalCośTam życzy sobie reklamy, nie ma sprawy — jakoś się dogadamy. Ale spamerskie komentarze jadą do koszalina.

  • Kasia Adamczyk

    A jaka jest różnica między odsetkami za opóźnienie a odsetkami ustawowymi? Skoro i jedne i drugie są wymagane do zapłaty…..

  • Ustawowe to po prostu koszt pieniądza („cena za pożyczenie”). Za opóźnienie to dodatkowa sankcja („za to, że za późno”).