Krótko i na temat, bo szkoda byłoby przegapić: oto kilka dni temu w Dzienniku Ustaw ukazały się przepisy wprowadzające do polskiego porządku prawnego tzw. unijny tymczasowy dokument podróży — wydawany obywatelom państw UE, który utracili własny dokument tożsamości w państwie trzecim, w którym jego macierzyste państwo nie dysponuje placówką dyplomatyczną lub konsularną (ustawa z 9 lipca 2025 r. o zmianie ustawy – Prawo konsularne, Dz.U. z 2025 r. poz. 1171).
A mianowicie, w należytym skrócie:
- utrata paszportu to zawsze stres i ambaras, tym większy, im dalej zdarzy się od domu; pół biedy, jeśli człek może w danym kraju korzystać z ochrony konsularnej swego państwa — gorzej, jeśli zdarzyło się to w miejscu, gdzie placówki macierzystej brak;
- stąd też dyrektywa 2019/997 ustanawiająca unijny tymczasowy dokument podróży nałożyła na wszystkie państwa Unii Europejskiej wzajemny obowiązek wydawania obywatelowi innego państwa UE — w przypadku utraty paszportu lub innego dokumentu podróży — dokumentu umożliwiającego powrót do siebie;
- jest rok 2025 i oto w Dzienniku Ustaw ukazała się nowelizacja prawa konsularnego, zgodnie z którą obywatel każdego państwa UE, który zgubił lub zniszczył swój paszport lub inny dokument podróży będzie mógł udać się do polskiego konsulatu w państwie trzecim po unijny tymczasowy dokument podróży;
art. 48a ust. 1 prawa konsularnego
Konsul, na wniosek obywatela państwa członkowskiego Unii Europejskiej […] wydaje unijny tymczasowy dokument podróży, zwany dalej „TDP”, w przypadkach gdy:
1) utracił on paszport lub inny dokument podróży;
2) jego paszport lub inny dokument podróży uległ zniszczeniu;
3) państwo członkowskie Unii Europejskiej, którego jest on obywatelem, zwane dalej „państwem obywatelstwa”, nie może w rozsądnym terminie wydać mu paszportu lub innego dokumentu podróży.
- ważne: polski konsul będzie miał obowiązek „obsłużyć” obywatela innego państwa UE tylko wówczas, gdy nie jest on reprezentowany w owym państwie trzecim, tj. jego państwo nie ma na miejscu własnej ambasady lub konsulatu (art. 6 dyrektywy 2015/637 w/s środków koordynacji i współpracy mających ułatwić ochronę konsularną niereprezentowanych obywateli Unii w państwach trzecich);
- jakby ktoś pytał: państwo trzecie to każde państwo nie będące członkiem Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego (tj. Islandii, Księstwa Liechtensteinu i Norwegii) oraz Konfederacji Szwajcarskiej;
- unijny tymczasowy dokument podróży nie będzie dokumentem stałym, zaś jego rolą będzie umożliwienie powrotu do państwa obywatelstwa lub państwa zamieszkania (w szczególnie uzasadnionych sytuacjach także do innego miejsca), zatem co do zasady będzie on ważny tylko przez 15 dni od daty wydania (tutaj ustawa dość aptekarsko precyzuje, iż okres niezbędny do powrotu obejmuje „czas przejazdu, w tym niezbędnych postojów nocnych i połączeń w podróży, oraz dodatkowe dwa dni”);
- tymczasowość i jednorazowość nie oznacza prawa zachowania dokumentu na pamiątkę: po dotarciu do miejsca podróży posiadacz dokumentu będzie miał obowiązek jego zwrotu wybranemu konsulowi, a to w celu jego anulowania („przez przedziurkowanie i przecięcie”);
- wniosek o wydanie TDP należy składać osobiście konsulowi, dołączając m.in. „wizerunek twarzy” (choć wprost nie mówi się o fotografii, to jednak przepisy odsyłają tu do ustawy o dokumentach paszportowych); od tego momentu konsul będzie miał max dwa dni robocze na poinformowanie o sytuacji najbliższej ambasady lub konsulatu państwa obywatelstwa w celu potwierdzenia danych zainteresowanego;
- warunkiem wydania unijnego tymczasowego dokumentu podróży będzie pozytywne potwierdzenie danych i brak sprzeciwu, na co państwo obywatelstwa ma kolejne trzy dni robocze; konsul będzie miał obowiązek wydać TDP w ciągu kolejnych dwóch dni roboczych — lub poinformować zainteresowanego o odmowie i możliwości bezpośredniego skorzystania z macierzystej pomocy konsularnej;
- analogiczne przepisy dotyczyć będą Polaków korzystających z ochrony innych państw UE: w takim przypadku konsul będzie miał obowiązek obowiązek potwierdzenia danych na podstawie Rejestru Dokumentów Paszportowych.
Jakby ktoś pytał: nowelizacja prawa konsularnego wchodzi w życie 9 grudnia 2025 r., zatem do tego czasu trzeba sobie jakoś (inaczej) radzić.