A skoro od dziś za wheelie i drifting można trafić za kraty, czas na kilka słów o tym, czy zatrzymanie prawa jazdy przez policję oznacza cofnięcie uprawnień do prowadzenia pojazdów? Zatem kierowca, który jedzie autem po odebraniu dokumentu przez drogówkę ryzykuje odpowiedzialnością za przęstepstwo? Czy jednak cofnięcie uprawnień wymaga wydania przez organ wykonalnej decyzji, a dopóki takiej decyzji nie ma, kierowca nie łamie zakazu wynikającego z cofnięcia uprawnień?
postanowienie Sądu Najwyższego z 8 stycznia 2026 r. (V KK 388/25)
Samo zatrzymanie dokumentu prawa jazdy nie stanowi realizacji znamienia występku określonego w art. 180a kk, albowiem czynność ta nie pociąga za sobą automatycznie skutku w postaci cofnięcia uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi.
opis stanu faktycznego:
- sprawa zaczęła się od skierowanego do sądu wniosku o ukaranie kierowcy, który — mając zatrzymane przez policję prawo jazdy, następnie zatrzymane elektronicznie przez starostę, a następnie cofnięte przez starostę uprawnienia do prowadzenia pojazdów w zakresie kategorii AM, B1 i B — jechał samochodem, co policja potraktowała jako wykroczenie prowadzenia pojazdu bez uprawnień i skierowała wniosek o ukaranie do sądu;
- w sprawie ważnych jest kilka dat: dokument został zatrzymany przez policjantów 30 listopada 2023 r., zatrzymanie elektroniczne to 9 lutego 2024 r. — zarzucany czyn miał miejsce 18 kwietnia 2024 r. — zaś decyzja o cofnięciu uprawnień została wydana 19 lipca 2024 r., a obejmowała okres od 30 listopada 2023 r. do 24 listopada 2024 r. — natomiast sąd orzekał 21 maja 2025 r.;
- w świetle tych okoliczności sąd rejonowy uznał, że w feralnym dniu kierowcy dotyczyła już decyzja o cofnięciu uprawnień, a więc czyn powinien być traktowany jako przęstepstwo z art. 180a kk, zatem umorzył postępowanie ze względu na brak znamion wykroczenia;
- prokurator umorzenia nie zaskarżył, więc postanowienie się uprawomocniło (nie wykluczam, że po prostu wziął się za pisanie aktu oskarżenia), aż zaskarżył je Prokurator Generalny — na niekorzyść obwinionego;
- (na marginesie: „na niekorzyść”, bo domagał się prowadzenia sprawy w/s wykroczenia);
art. 94 § 1 kodeksu wykroczeń
Kto na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu prowadzi pojazd mechaniczny, nie mając do tego uprawnienia, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny nie niższej niż 1500 złotych.
art. 180a kodeksu karnego
Kto na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub w strefie ruchu, prowadzi pojazd mechaniczny, nie stosując się do decyzji właściwego organu o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
art. 103 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami
Starosta wydaje decyzję administracyjną o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami w przypadku: […]
art. 104a ust. 1 i 5 ukp
1. Zawieszeniu ulegają uprawnienia do kierowania pojazdami osoby, której:
1) zatrzymano dokument stwierdzający posiadanie uprawnienia do kierowania pojazdami lub zaistniały przesłanki do zatrzymania tego dokumentu w trybie art. 135 [pord],
2) starosta wydał decyzję administracyjną o zatrzymaniu dokumentu stwierdzającego posiadanie uprawnienia do kierowania pojazdami […]
5. Osoby, których uprawnienia do kierowania pojazdami zostały zawieszone, uznaje się za nieposiadające uprawnień do kierowania pojazdami w zakresie i w okresie, w których uprawnienia te są zawieszone.
orzeczenie SN:
- trzeba umieć odróżnić wykroczenie prowadzenia pojazdu mechanicznego bez uprawnień od przestępstwa prowadzenia pojazdu wbrew decyzji o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami (por. „„Cofnięcie” uprawnień do kierowania pojazdami to nie to samo co uprawnień „zawieszenie””);
- decyzja starosty o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami została wydana 19 lipca 2024 r., aczkolwiek chociaż jej treść odnosiła się do okresu od dnia zatrzymania prawa jazdy przez policję — tj. „potwierdzała” stan od 30 listopada 2023 r. — to nie można przyjąć, iżby od tamtego dnia decyzja była skuteczna;
- w ocenie SN stan od dnia fizycznego zatrzymania prawa jazdy przez funkcjonariuszy policji, do dnia wydania decyzji o cofnięciu uprawnień należy traktować jako faktyczne zawieszenie uprawnień
- skoro więc zatrzymanie prawa jazdy nie może być traktowane jako cofnięcie uprawnień do prowadzenia pojazdów — to jazda autem po zatrzymaniu dokumentu podczas kontroli drogowej może być postrzegana co najwyżej jako prowadzenie pojazdu bez uprawnień;
- (inny stan prawny obowiązywał przed nowelizacją prawa, Dz.U. z 2021 r. poz. 1997, acz co było, a nie jest, nie pisze się w rejestr).
Uznając, iż brak istnienia w obiegu prawnym wykonalnej decyzji starosty o cofnięciu uprawnień wyklucza ściganie sprawcy za przęstepstwo — prawidłowa była ocena policji, iż kierowcy można zarzucić wykroczenie prowadzenia bez uprawnień — SN uchylił zaskarżone postanowienie i zwrócił sprawę do ponownego rozpoznania.
(Przypominam, że kasacja była na niekorzyść — to taki, nieco formalistyczny, paradoks.)