Czy bezpieczeństwo państwa może uzasadniać żądanie ujawnienia tożsamości autora anonimowego wniosku o udostępnienie informacji publicznej?

Prawo do informacji publicznej przysługuje „każdemu”, a ustawa nie precyzuje jak powinien wyglądać wniosek o udostępnienie. Czy to oznacza, że powinno się uwzględniać także wnioski anonimowe? Czy jednak bezpieczeństwo państwa może wymagać, by tożsamość wnioskodawcy była znana organowi — więc pominięcie wniosku anonimowego nie oznacza bezczynności?

opis stanu faktycznego:

• sprawa zaczęła się od wysłania do Głównego Inspektora Transportu Drogowego serii pytań o funkcjonowanie fotoradarów (m.in. „Jaka jest zaprogramowana dopuszczalna prędkość w ww. fotoradarze? Jak parametr ten zmieniał się w ciągu ostatnich dwóch lat? W jakiej odległości od fotoradaru jest wykonywany pomiar prędkości? Jak parametr ten zmieniał się w ciągu ostatnich dwóch lat? Czy fotoradar jest przystosowany do ujawniania innych wykroczeń (np. niezapięte pasy bezpieczeństwa)?”, etc.,etc.); wnioskodawca poprosił o przesłanie odpowiedzi w postaci pliku PDF wysłanego na jego adres listelowy;

• zdaniem zainteresowanego wniosek ma charakter na tyle odformalizowany, że jakiekolwiek dane personalne nie są niezbędne — zaś bezpieczeństwo państwa nie zostało wskazane jako przesłanka ujawnienia tożsamości wnioskodawcy — zatem wszczęcie postępowania w zakresie udostępnienia informacji publicznej powinno nastąpić także na podstawie wniosku anonimowego;
• zatem do sądu trafiła (już nie anonimowa) skarga na bezczynność;

wyrok WSA:

• biorąc pod uwagę rozwój technologii cyfrowych, pojawienie się tzw. „sztucznej inteligencji” i możliwość zautomatyzowanego generowania zapytań — „nie znajduje racjonalnego uzasadnienia utrzymanie praktyki udzielania odpowiedzi na wszelkie, anonimowe” wnioski o informację publiczną (por. wyrok NSA z 18 grudnia 2024 r., III OSK 1602/24);
• sęk w tym, że cyberprzestępcy się nie patyczkują i atakują wszystko: od danych osobowych, poprzez systemy istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa państwa i pełnienia określonych funkcji wobec obywateli, prowadzą wojny hybrydowe, oszukują, szantażują, etc.;
• potencjalnie nie ma lepszego źródła wiedzy dla złoczyńcy, niż organ, który wszystko poda na tacy — skoro więc adres poczty elektronicznej nijak nie identyfikuje nadawcy, to powstrzymanie się od udzielenia odpowiedzi ze względu na brak wiedzy co do tożsamości zainteresowanego jest działaniem prawidłowym;
• a jeśli ktoś ma wątpliwości: sformułowanie, iż prawo do informacji publicznej przysługuje „każdemu” nie oznacza, że także anonimom;
• anonim może anonimowo przeglądać BIP — ale jeśli chce się dowiedzieć czegoś szczegółowego, musi złożyć prawidłowy — już nie anonimowy — wniosek;
• (ba, zdaniem WSA wniosek de lege ferenda brzmi: jedyny sensowny sposób weryfikacji tożsamości indagującego to odesłanie do reguł kodeksu postępowania administracyjnego);
• skoro więc adres poczty elektronicznej nadawcy nie pozwalał na ustalenie jego tożsamości, GITD nie miał obowiązku rozpatrzenia wniosku, a więc nie da się mu zarzucać bezczynności (wyrok WSA w Warszawie z 13 sierpnia 2025 r., II SAB/Wa 333/25);

skarga kasacyjna:

• skoro ustawa nie precyzuje jak powinien wyglądać wniosek (i nie odsyła do kpa), to nie wolno wykoncypować sobie wymogu określenia tożsamości;
• także z powołaniem się na teoretyczne rozważania dotyczące zagrożeń dla bezpieczeństwa, etc.;

wyrok NSA:

• zgodnie z Konstytucją prawo do informacji publicznej przysługuje „każdemu”, zaś ograniczenie tego prawa może nastąpić wyłącznie ze względu na ochronę wolności i praw innych osób, porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa; ograniczenie to musi wynikać z ustawy i nie może opierać się na domniemaniu;

• jednakowoż to „stanowisko wymaga jednak pewnej korekty uzasadnionej koniecznością dostosowania funkcjonowania organów państwa, a także podmiotów zobowiązanych do udostępnienia informacji publicznej, do współczesnych realiów”: wojną Rosji z Ukrainą, antyzachodnią wojną hybrydową kierowaną z Moskwy, której elementem są ataki hakerskie zmierzające do sparaliżowania państwa, jak też ogólne zagrożenia płynące z rozwoju technik cyfrowych;
• takie ryzyka usprawiedliwiają podejmowanie przez organy prewencyjnych działań ochronnych, które — nawet jeśli nie mieszczą się w konstytucyjnym zakresie ograniczenia prawa do informacji — są związane z szeroko pojętą ochroną administracji publicznej; stąd też

Działanie organu ukierunkowane na ustalenie danych wnioskodawcy znajduje uzasadnienie w kolizji dóbr: bezpieczeństwa państwa i obywateli oraz prawa „każdego” do uzyskania informacji publicznej.

• jeśli więc organ, w konkretnej sprawie uzna, iż udostępnienie informacji publicznej anonimowemu wnioskodawcy może stworzyć zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa i obywateli, jest uprawniony do podjęcia działań w celu ustalenia danych wnioskodawcy — zaś podstawą po temu jest zasada niepodległości i bezpieczeństwa państwa, którą wszakże należy stosować wprost — a chociaż art. 5 Konstytucji RP nie może stanowić samodzielnej podstawy ograniczania praw konstytucyjnych, to może być wskazówką interpretacyjną w toku wykładni celowościowej;
• biorąc zatem pod uwagę, iż pytanie o zasady funkcjonowania fotoradaru jest tak szczegółowe, dotykają zarówno kwestii technicznych, jak i praktycznych, zaś materia dotyczy bezpieczeństwa obywateli na gruncie ruchu drogowego — „uzyskanie tego typu informacji przez podmiot anonimowy wrogo nastawiony do Państwa Polskiego i jego obywateli może potencjalnie sprowadzić zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa i obywateli”, toteż wymóg prewencyjnego podania pełnych danych personalnych jest uzasadniony (por. „Wniosek o udostępnienie informacji publicznej nie wymaga „oficjalnego pisma””);
• owszem, na tym etapie zagrożenie jest zaledwie potencjalne — ale przecież na tym polega „prewencyjność” działań państwa, że nie dopuszcza do przeistoczenia się ryzyk potencjalnych w zagrożenia realne;
• jeśli kogoś martwi, że oto znika pojęcie anonimowego wniosku: NSA podkreślił, iż rozważania te nie mogą dawać asumptu do kreowania pozaustawowej przesłanki wykazania przez wnioskodawcę tożsamości — bo domniemanie ogólnego obowiązku podawania danych osobowych też byłoby sprzeczne z Konstytucją.

Zamiast komentarza: przedstawiona koncepcja jest dość prosta: skoro ustawa może ograniczać prawo do informacji publicznej, to ową ustawą może być też ustawa zasadnicza. Zatem bezpieczeństwo państwa może i powinno uzasadniać pytanie o tożsamość wnioskodawcy… Pomijając poczucie, że jednak taka wykładnia jest mocno contra legem, a NSA wydaje się popadać w niemałą przesadę — wszakże mówimy o fotoradarach drogowych, nie o systemach obronnych — szkoda, że nie dostrzeżono, że ustawa pamięta o ochronie informacji niejawnych…
…więc dane spec znaczenia, etc., na pewno ujawniane nie będą — zaś dopóki prawodawca nie zaliczy technicznych rozwiązań fotoradarów do takowych, dopóty elukubracje są po prostu naciąganiem rzeczywistości do wyobrażeń.