Czy sąd ma prawo — z własnej inicjatywy, nie na zarzut pozwanego konsumenta — zweryfikować, czy dochodzone przez windykatora roszczenie z umowy kredytowej jest przedawnione? Czy badanie przedawnienia z urzędu może wynikać z przepisów nakazujących nabywcom kredytów postępowanie w sposób uczciwy i nie wprowadzający w błąd konsumentów? Czy jednak badanie z urzędu przedawnienia skupionych roszczeń nie zostało w prawie unijnym uregulowane — a więc jeśli nawet pytanie jest zasadne, to odpowiedzieć na nie powinien sąd krajowy, ale nie TSUE?
wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 12 listopada 2026 r. w/s Investcapital (C‑476/25)
[Dyrektywa 2021/2167 w/s podmiotów obsługujących kredyty i nabywców kredytów] nie reguluje kwestii, czy sąd krajowy, do którego nabywca kredytu zwrócił się z powództwem o odzyskanie wierzytelności od konsumenta, może z urzędu zbadać kwestię przedawnienia tej wierzytelności.
opis stanu faktycznego:
- sprawa zaczęła się w 2015 r. od zawarcia przez konsumenta z hiszpańskim bankiem umowy kredytowej; kredytobiorca nie wywiązywał się z obowiązku spłaty rat, zatem już kilka miesięcy później bank wypowiedział umowę i zażądał zwrotu pożyczonej kwoty, aby po kolejnych 8 latach dokonać cesji wierzytelności na podmiot trzeci (Investcapital);
- cesjonariusz wystąpił z powództwem o zapłatę, w toku postępowania sąd wezwał powoda do wykazania, iż doszło do przerwania biegu przedawnienia (na gruncie hiszpańskiego prawa skutek ten następuje po 5 latach);
- Investcapital oświadczył, że do przerwania biegu przedawnienia doszło wielokrotnie, acz nie przedstawił na tę okoliczność żadnych dowodów (oprócz świeżego wezwania do zapłaty, wysłanego do współkredytobiorcy — który nie był pozwanym w sprawie);
- sąd poinformował stronę pozwaną, iż powód twierdzi, że roszczenie nie jest przedawnione, jednak pozwany nie wniósł odpowiedzi na pozew…
art. 10 ust. 1 dyrektywy 2021/2167 w/s podmiotów obsługujących kredyty i nabywców kredytów
Państwa członkowskie wymagają, aby w swoich stosunkach z kredytobiorcami nabywcy kredytów i podmioty obsługujące kredyty:
a) działali w dobrej wierze, uczciwie i profesjonalnie;
b) przekazywali kredytobiorcom informacje, które nie wprowadzają w błąd, nie są niejasne ani fałszywe;
c) szanowali i chronili dane osobowe i prywatność kredytobiorców;
d) komunikowali się z kredytobiorcami w sposób, który nie stanowi nękania, przymusu lub bezprawnego nacisku.
- …uznając, że wierzytelność przedawniła się w 2021 r., a dochodzenie przedawnionego roszczenia przeciwko konsumentowi może naruszać nałożony na nabywców kredytów obowiązek działania w dobrej wierze i uczciwie, jak też stanowi wprowadzające w błąd zaniechanie (a przecież skupowanie przedawnionych kredytów to modus operandi szeregu firm) — przeto sąd powinien zbadać tę okoliczność z urzędu, nawet przy braku zarzutu pozwanego konsumenta — zwrócił się ze swoimi wątpliwościami do TSUE;
wyrok TSUE:
- co do zasady podejmowanie decyzji procesowych zależy od woli stron i granic sporu, a unijne regulacje nie nakazują badania z urzędu zarzutu naruszenia prawa;
- sąd może być uprawniony do badania określonych okoliczności z urzędu — wyjątkowo, tj. jeśli wymaga tego interes publiczny rozumiany także jako konieczność ochrony praw konsumentów;
- prawo nakazuje podejmowanie wszelkich działań wobec konsumentów w dobrej wierze, w sposób rzetelny i profesjonalny — jednakże są to obowiązki nabywców kredytów, a nie sądu, zarazem jej przepisy nie określają ani zasad przedawnienia roszczeń — zatem badanie z urzędu ewentualnego przedawnienia roszczeń nabywców kredytów wobec konsumentów nie mieści się w zakresie dyrektywy 2021/2167;
- przy czym nie można tego podciągnąć pod zakaz przekazywania informacji wprowadzających w błąd, ponieważ to pojęcie odnosi się do transakcji handlowych i może być oceniane pod kątem nieuczciwej praktyki rynkowej, ale nie czynności procesowych — zaś wytoczenie przez firmę windykacyjną powództwa o odzyskanie wierzytelności, która może już być przedawniona, nie może być uznana za wprowadzającą w błąd praktykę handlową;
- (niejako na marginesie TSUE podkreślił, że wierzytelność przedawniona też jest zbywalna — albowiem „przedawnienie powoduje wygaśnięcie prawa do tej wierzytelności tylko wtedy, gdy strona pozwana powoła się na nie w toku postępowania sądowego”);
- sumarycznie oznacza to, że badanie przedawnienia z urzędu jest dopuszczalne — jeśli krajowe prawo pozwala na to sądowi, przed którym spór zawisł — ale unijne przepisy dotyczące nabywców kredytów nie mogą mieć w sprawie żadnego zastosowania.
Tytułem komentarza: mnie się od razu przypomniała niegdysiejsza dobra zmiana — i generalny zakaz dochodzenia przedawnionych roszczeń przysługujących przeciwko konsumentom.