Działalność dostawców usług udostępniania treści online polegająca na masowym udostępnianiu utworów dostarczanych przez użytkowników oznacza, iż dochodzi do zwielokrotniania tych utworów, to oczywista oczywistość. Platforma online musi zatem uzyskać zezwolenie podmiotu praw autorskich i odprowadzać tantiemy. Czy jednak zwielokrotnianie utworów przez platformy wymaga odrębnej licencji? A może czynność sporządzania ich kopii jest istotą biznesu, a więc mieści się w zgodzie pierwotnej?
wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 12 listopada 2026 r. w/s Austro-Mechana (C‑579/24)
1) Przechowywanie przez dostawcę usług udostępniania treści online utworów i innych przedmiotów objętych ochroną zamieszczanych przez użytkowników tych usług, które to przechowywanie jest technicznie niezbędne, by umożliwić publiczne udostępnianie lub podawanie do publicznej wiadomości owych utworów i innych przedmiotów objętych ochroną, stanowi czynność zwielokrotniania, której dokonuje sam dostawca lub której dokonanie można mu przypisać i na którą nie musi on uzyskiwać zezwolenia odrębnego od zezwolenia, jakie musi uzyskać od podmiotów uprawnionych.
2) Zamieszczanie przez użytkowników usług udostępniania treści online na serwerach dostawcy takich usług utworów i innych przedmiotów chronionych prawem autorskim w celu ich przechowywania na tych serwerach, które to przechowywanie jest techniczne niezbędne, by umożliwić publiczne udostępnianie lub podawanie do publicznej wiadomości owych utworów i przedmiotów, stanowi czynność zwielokrotniania, na którą użytkownicy nie muszą uzyskiwać zezwolenia podmiotów uprawnionych, ponieważ należy uznać, że taka czynność jest objęta zezwoleniem, które dostawcy muszą uzyskać od podmiotów uprawnionych.
opis stanu faktycznego:
- sprawa zaczęła się od złożonego przez austriacką organizację zbiorowego zarządzania prawami autorskimi — spółkę Austro‑Mechana, uprawnioną do zarządzania prawami autorskimi przysługującymi autorom, kompozytorom i wydawcom muzyki (spółkę zależną od spółki AKM, także ozz) wniosku o potwierdzenie, że zezwolenie obejmujące zarządzaniem prawami do zwielokrotniania utworów obejmuje także czynności zwielokrotniania na serwerach platform udostępniania treści online;
- Aufsichtsbehörde für Verwertungsgesellschaften (organ nadzoru) uznał, że zwielokrotnianie utworów przez platformy udostępniania treści online odrębnej licencji nie wymaga — albowiem taka czynność wchodzi w zakres udostępniania utworów wgrywanych przez użytkowników i jest technicznie niezbędna dla ich publikacji — i odmówił uwzględnienia wniosku;
- skarga na tę decyzję trafiła do sądu, który powziął wątpliwości, czy aby rzeczywiście udzielane platformom zezwolenie na publiczne udostępnianie utworów obejmuje zgodę na ich zwielokrotnianie? czy jednak przechowywanie plików (np. w chmurze) powinno się postrzegać jako techniczny aspekt ich działalności?
- a może zgoła taką zgodę powinien uzyskać użytkownik — wszakże to on wgrywa plik z utworem na serwer?
wyrok TSUE:
- przechowywanie utworów przez dostawców usług udostępniania treści online niewątpliwie jest ich zwielokrotnianiem;
art. 17 ust. 1-2 dyrektywy 2019/790 w/s prawa autorskiego i praw pokrewnych na jednolitym rynku cyfrowym
1. Państwa członkowskie wprowadzają przepisy przewidujące, że dostawca usług udostępniania treści online dokonuje czynności publicznego udostępniania lub czynności podawania do publicznej wiadomości do celów niniejszej dyrektywy, w przypadku gdy udziela on publicznego dostępu do chronionych prawem autorskim utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną zamieszczanych przez jego użytkowników.
Dostawca usług udostępniania treści online musi zatem uzyskać zezwolenie od podmiotów uprawnionych, o którym mowa w art. 3 ust. 1 i 2 dyrektywy 2001/29/WE, na przykład poprzez zawarcie umowy licencyjnej, w celu publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną.
2. Państwa członkowskie wprowadzają przepisy przewidujące, że w przypadku gdy dostawca usług udostępniania treści online uzyska zezwolenie, na przykład poprzez zawarcie umowy licencyjnej, zezwolenie to obejmuje swoim zakresem również czynności wykonywane przez użytkowników usług objętych zakresem stosowania art. 3 dyrektywy 2001/29/WE, w przypadku gdy nie działają oni na zasadach komercyjnych lub gdy ich działalność nie przynosi znaczących przychodów.
art. 2 pkt 6 dyrektywy 2019/790
„dostawca usług udostępniania treści online” oznacza dostawcę usług społeczeństwa informacyjnego, którego głównym lub jednym z głównych celów jest przechowywanie i udzielanie publicznego dostępu do dużej liczby chronionych prawem autorskim utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną zamieszczanych przez użytkowników tych usług, które są przez niego organizowane i promowane w celach zarobkowych.
- zwielokrotnianiem utworów jest każda czynność, niezależnie od formy, choćby jej skutek był tymczasowy; od strony technologii przesłanie (upload) pliku oznacza przesłanie jego kopii poprzez sieć i zapisanie na serwerze dostawcy — czyli jego zwielokrotnienie, które mieści się w zakresie wyłącznych praw twórców;
Przechowywanie cyfrowych kopii utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną dokonywane przez dostawców usług udostępniania treści online, stanowi czynność zwielokrotniania.
- przy czym zwielokrotnianie utworów nie wymaga zgody twórcy jeśli: czynność taka (i) ma charakter tymczasowy, (ii) przejściowy lub dodatkowy, (iii) stanowi integralną i podstawową część procesu technologicznego, (iv) czynność ma na celu wyłącznie umożliwienie transmisji na rzecz osób trzecich przez pośrednika lub legalnego korzystania z utworu, (v) czynność nie ma odrębnego znaczenia technologicznego;
- zakres działalności platform udostępniania treści online nie pozwala na skorzystanie z owego wyłączenia — już choćby dlatego, że utwór zapisany na serwerze raczej przechowywany tymczasowo nie jest — a więc dostawca platformy powinien zawrzeć z uprawnionym umowę licencyjną;
- nie oznacza to jednak, iżby platformy musiały uzyskać odrębne zezwolenie na zwielokrotnianie, a wynika to z istoty regulacji: definicja dostawcy usług udostępniania treści wideo wskazuje, iż unijny prawodawca miał świadomość modelu biznesowego platform, który polega na przechowywaniu dużej liczby utworów, toteż konstrukcja wymaganej zgody siłą rzeczy owo przechowywanie obejmuje;
- zaś w przypadku utworu, na który licencji nie ma, ma zastosowanie obowiązek filtrowania treści — oraz surowsze zasady odpowiedzialności (w polskim prawie jest to art. 22(2) pr.aut., warto dodać) — toteż platforma nie może powołać się na łagodniejszą zasadę notice & takedown (TSUE odnosi się tutaj jeszcze do art. 14 ust. 1 dyrektywy 2001/31 o handlu elektronicznym, aczkolwiek wiadomo, że aktualnie materię tę reguluje art. 6 DSA);
- przeciwstawna wykładnia prowadziłaby do sytuacji, w której ta sama czynność platformy, wchodząca w zakres core jej biznesu, podlegałoby dwum zupełnie różnym reżimom odpowiedzialności — a przecież celem dyrektywy w/s prawa autorskiego na rynku cyfrowym jest wyeliminowanie niepewności, czy model biznesowy polegający na upublicznianiu utworów zamieszczanych przez użytkowników platform online jest legalny oraz ujednolicenie reguł prowadzenia działalności;
- konkluzja tego wywodu jest następująca: dostawcy usług udostępniania treści online muszą mieć zezwolenie od podmiotów prawa autorskiego na korzystanie z chronionych utworów — ale zwielokrotnianie utworów przez platformy odrębnej licencji (i odrębnego odprowadzania wynagrodzenia) nie wymaga;
- obowiązek taki nie dotyczy także użytkowników platform: chociaż to nie platformy wgrywają utwory na swoje serwery, a sporządzenie cyfrowej kopii utworu wymaga wyraźnego działania użytkownika, to przecież — o ile czynności użytkowników mają charakter niekomercyjny — wciąż jest to model biznesowy i technologia platformy;
- (istotne założenie: w ocenie TSUE cel niekomercyjny nie wyklucza uzyskiwania relatywnie niewielkich przychodów z zamieszczanych treści);
- i znów: przeciwna wykładnia prowadziłaby do prawnego absurdu: działalność platformy nie wymagałaby zezwolenia na przechowywanie kopii utworów — ale zwielokrotnianie utworów przez użytkowników wymagałoby uzyskania odrębnej zgody, od każdego z podmiotów — z negatywnym skutkiem dla gwarantowanych wolności wypowiedzi i sztuki;
- stąd też użytkownik platformy, który wgrywa cudzy utwór nie musi głowić się nad jakąkolwiek umową licencyjną — wszystkie prawnicze dylematy ogarnia zań usługodawca (i odprowadzane przezeń tantiemy).