Czy uzgodniony przez kluby piłkarskie zakaz podkupowania zawodników, wykluczenie z transferów piłkarzy, którzy opuścili macierzystą drużynę, może być traktowane jako niedopuszczalne ograniczenie konkurencji w sporcie? Czy porozumienie „no poach” oznacza naruszenie zakazu zawiązywania antykonkurencyjnego kartelu? Jeśli rzecz miała miejsce w czasie pandemii COVID-19, a zdaniem klubów chodziło tylko o zmniejszenie rozprzestrzeniania się wirusa?
wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 30 kwietnia 2026 r. w/s Tondela (C‑133/24)
1) Porozumienie, na mocy którego kluby uczestniczące w zawodowych rozgrywkach piłki nożnej państwa członkowskiego zobowiązały się, w porozumieniu z właściwym krajowym związkiem sportowym, że nie będą wzajemnie rekrutować swoich zawodników, w przypadku gdyby zawodnicy ci jednostronnie rozwiązali swoje umowy o pracę, powołując się na trudności spowodowane pandemią COVID‑19 lub jakąkolwiek związaną z nią wyjątkową decyzją, a w szczególności spowodowane przedłużeniem sezonu sportowego, należy uznać za porozumienie mające na celu ograniczenie konkurencji, chyba że konkretna analiza treści tego porozumienia, jego obiektywnych celów w odniesieniu do konkurencji, a także szczególnego kontekstu gospodarczego i prawnego, w jaki się ono wpisuje, ujawni dokładne powody, dla których właściwy organ lub sąd uzna, że taka kwalifikacja nie może zostać przyjęta.
2) [Zakaz antykonkurencyjnych porozumień] nie ma zastosowania do porozumienia, na mocy którego kluby uczestniczące w zawodowych rozgrywkach piłki nożnej państwa członkowskiego zobowiązały się, w porozumieniu z właściwym krajowym związkiem sportowym, że nie będą wzajemnie rekrutować swoich zawodników, w przypadku gdyby zawodnicy ci jednostronnie rozwiązali swoje umowy o pracę, powołując się na trudności spowodowane pandemią COVID‑19 lub jakąkolwiek związaną z nią wyjątkową decyzją, a w szczególności spowodowane przedłużeniem sezonu sportowego, jeżeli, po pierwsze, porozumienia tego nie można uznać za porozumienie mające na celu ograniczenie konkurencji, a po drugie, zostanie wykazane, że wspomniane porozumienie jest uzasadnione realizacją uzasadnionego celu interesu ogólnego, w świetle którego wydaje się ono odpowiednie, konieczne i proporcjonalne sensu stricto.
opis stanu faktycznego:
- sprawa zaczęła się od wprowadzenia przez władze Portugalii ograniczeń w przemieszczaniu się ludności, organizacji zawodów sportowych, etc.,etc. (bo koronawirus)…
- …i uzgodnienia władz portugalskiej ligi futbolowej i związku zawodowego piłkarzy, w porozumieniu ze związkiem sportowym, zasad zmiany organizacji sezonu, a także przedłużenia kontraktów, wypożyczeń i transferów — oraz wielostronnego porozumienia klubów, z którego wynikał zakaz zatrudniania zawodników, którzy jednostronnie rozwiązali umowę z powołaniem się na trudności wynikające z pandemii COVID-19;
- dwa lata później organ ochrony konkurencji uznał owo porozumienie za niedozwolone ograniczenie konkurencji;
- zaś rozpatrujący odwołanie od tej decyzji sąd zwrócił uwagę, że z jednej strony zakaz podbierania sobie pracowników stanowi klasyczny przykład antykonkurencyjnej zmowy — ale przecież nie można pomijać, że chodziło o ograniczanie skutków pandemii, a więc celem porozumienia nie było ograniczenie konkurencji;
art. 101 ust. 1 TFUE
Niezgodne z rynkiem wewnętrznym i zakazane są wszelkie porozumienia między przedsiębiorstwami, wszelkie decyzje związków przedsiębiorstw i wszelkie praktyki uzgodnione, które mogą wpływać na handel między Państwami Członkowskimi i których celem lub skutkiem jest zapobieżenie, ograniczenie lub zakłócenie konkurencji wewnątrz rynku wewnętrznego, a w szczególności te, które polegają na:
a) ustalaniu w sposób bezpośredni lub pośredni cen zakupu lub sprzedaży albo innych warunków transakcji;
b) ograniczaniu lub kontrolowaniu produkcji, rynków, rozwoju technicznego lub inwestycji;
c) podziale rynków lub źródeł zaopatrzenia;
d) stosowaniu wobec partnerów handlowych nierównych warunków do świadczeń równoważnych i stwarzaniu im przez to niekorzystnych warunków konkurencji;
e) uzależnianiu zawarcia kontraktów od przyjęcia przez partnerów zobowiązań dodatkowych, które ze względu na swój charakter lub zwyczaje handlowe nie mają związku z przedmiotem tych kontraktów.
wyrok TSUE:
- to oczywista oczywistość, że zakaz zawierania porozumień ograniczających konkurencję dotyczy także sportu — jeśli takie są cel i skutek uzgodnień (por. „Obowiązek wystawiania wychowanków przez kluby piłkarskie narusza unijną zasadę swobody przepływu pracowników”);
- dla takiej oceny kluczowe jest przeanalizowanie celu i skutków uzgodnień, które mogą przyjąć postać horyzontalnych karteli powołanych do ustalania cen, podziału rynku, ograniczania zdolności produkcyjnych, podziału klientów, jak też np. porozumień eliminujących z rynku innych przedsiębiorców; w praktyce przyjmuje się, że istotniejszy jest skutek, choćby potencjalny, a więc należy zakwestionować także porozumienie, które ogranicza konkurencję, nawet jeśli nie było to subiektywnym zamiarem stron;
- skoordynowane porozumienie przedsiębiorstw prowadzących działalność w zakresie sportu wyczynowego o zakazie rekrutowania piłkarzy odchodzących z macierzystych klubów (no-poach) może stanowić ograniczenie konkurencji, zaś na taką ocenę nie ma wpływu fakt, że wszystko miało miejsce za wiedzą i zgodą związku sportowego;
- jednakże w sporze nie można pomijać kontekstu: raz, że chociaż sport to biznes, to przecież biznes dość specyficzny, zaś współzależność klubów wymaga zachowania pewnej dozy równowagi sportowej i finansowej (upraszczając: nawet najlepsi muszą mieć z kim grać, więc bez słabszych drużyn impreza też się nie uda), co znów wymaga pewnej stabilności składów; dwa, że federacje, związki i kluby dysponują pewną dozą autonomii w zakresie ustalania reguł, organizacji zawodów, etc.,etc. — stąd też różne „okna transferowe” i inne rozwiązania, których celem jest wyrównanie szans w rywalizacji;
- (cały pamiętając, że kluby to tylko przedsiębiorcy, a zawodnicy to ludzie, którym prawo UE przyznaje określone prawa i wolności, w tym w zakresie wykonywania pracy, wyboru pracodawcy);
- można więc się zastanawiać na ile tego rodzaju nadzwyczajne porozumienie „no poach” nie tyle ograniczało, ile zwiększało zakres konkurencji między klubami piłkarskimi (przeciwdziałało sytuacji, w której zabrakłoby futbolistów do kopania piłki) oraz realnie wpływało na zmniejszenie rozprzestrzeniania się COVID-19 (która to okoliczność sama w sobie nie może być interpretowana jako usprawiedliwienie dla naruszenia art. 101 ust. 1 TFUE) — dzięki czemu jego plusy dodatnie przewyższały plusy ujemne.
Wszystkie te okoliczności powinien rzecz jasna przeanalizować sąd odsyłający.