Krótko i na temat, bo wychodzi na to, że końcówka tego roku może być gorąca u wielu pracodawców — także za sprawą nowych przepisów regulujących kwestie relacji firm i pracowników uregulowanych w układach zbiorowych pracy (ustawa z 5 listopada 2025 r. o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych, Dz.U. z 2025 r. poz. 1661).
A mianowicie, ździebko chaotycznie, bo przecież chciałem skupić się na straszeniu:
- to co każdy zauważyć powinien gołym okiem: z kodeksu pracy znika dział jedenasty, zatytułowany „układy zbiorowe pracy”, czyli art. 238-241(30) kp — problematyka negocjowania, zawierania, obowiązywania i rejestracji układów zbiorowych pracy zostaje całościowo uregulowana w nowej ustawie;
- jakby ktoś pytał: układ zbiorowy pracy jest pozaustawowym, wewnątrzzakładowym (lub ponadzakładowym) źródłem prawa pracy, dookreślającym prawa i obowiązki pracodawców i pracowników;
art. 3 ust. 1 ustawy o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych
Układ zbiorowy pracy określa warunki, jakim powinna odpowiadać treść stosunków pracy lub innych stosunków prawnych będących podstawą wykonywania pracy zarobkowej.
- przy czym postanowienia układu nie mogą być mniej korzystne dla pracowników niż ustawy i rozporządzenia (art. 9 kp, art. 18 kp) — zaś ustawa dodaje tutaj, iż uzp może określać sprawy nieuregulowane w przepisach prawa pracy w sposób bezwzględnie obowiązujący;
- ustawa o układach zbiorowych pracy precyzuje, iż układ może obejmować w szczególności sprawy z zakresu wymiaru i norm czasu pracy, systemów i rozkładów czasu pracy, pracy w nadgodzinach, urlopów wypoczynkowych i warunków wynagradzania, organizacji pracy, ZFŚS — a także „godzenia życia zawodowego z życiem prywatnym” i „zarządzania wiekiem i aktywnego starzenia”;
- w kwestii formalnej: zakładowy układ zbiorowy pracy dotyczy pracowników zatrudnionych u jednego pracodawcy; może też obejmować wielu pracodawców, o ile „wchodzą w skład” tej samej osoby prawnej (na marginesie: pojęcie pracodawcy definiowane jest poprzez odesłanie do ustawy o związkach zawodowych… która w sumie odsyła do definicji wyrażonej w art. 3 kp — dla przypomnienia: „Zasady techniki prawodawczej” zakazują odsyłania do przepisów, „które już zawierają odesłania”);
- zawarcie zakładowego układu zbiorowego pracy następuje w drodze rokowań pomiędzy pracodawcą a związkami zawodowymi, w przypadku układu ponadzakładowego będzie to organizacja pracodawców, kilku pracodawców, wójt (burgermajster, starosta, marszałek województwa, etc., w przypadku samorządowych jednostek sektora finansów publicznych) — minister / centralny organ administracji rządowej, jeśli puzp miałby objąć pracodawców zatrudniających pracowników państwowych jednostek sektora finansów publicznych;
- oczywiście z taką inicjatywą może wyjść każda ze stron, aczkolwiek realia są takie, że procedurę wszczynają związkowcy, i tu mamy pierwszą istotną nowość: firmy będą miały obowiązek, na wniosek organizacji związkowej występującej z taką inicjatywą, przekazać wykaz wszystkich działających organizacji związkowych, wraz z informacjami kontaktowymi — i to pod rygorem odpowiedzialności wykroczeniowej (art. 38 ust. 2 pkt 1 ustawy);
- i teraz to, co tygrysy lubią najbardziej: ustawa utrzymuje zakaz odmowy podjęcia rokowań mierzących do zawarcia układu zbiorowego pracy — acz kolejną nowością jest kwalifikacja odmowy podjęcia rokowań jako przestępstwa (!);
art. 38 ust. 1 ustawy o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych
Kto w związku z zajmowanym stanowiskiem lub pełnioną funkcją:
1) wbrew żądaniu, o którym mowa w art. 10 ust. 6, odmawia podjęcia rokowań w celu zawarcia lub zmiany układu zbiorowego pracy, przedłużenia obowiązywania albo zawarcia nowego układu zbiorowego pracy,
2) wbrew obowiązkowi, o którym mowa w art. 12 ust. 1, nie przekazuje przedstawicielom organizacji związkowych prowadzącym rokowania nad zawarciem układu zbiorowego pracy informacji, o których mowa w art. 12 ust. 1,
3) narusza tajemnicę przedsiębiorstwa lub udostępnia informacje, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę, o których mowa w art. 12 ust. 2,
4) nie dokonuje zgłoszenia do KEUZP w sposób, o którym mowa w art. 31 ust. 1
– podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.
- a skoro jesteśmy przy przepisie karnym: w toku rokowań firmy będą miały obowiązek udzielać delegatom związkowym informacji o swej sytuacji ekonomicznej (w szczególności tych, które są objęte sprawozdawczością GUS) — i znów: odmowa przekazania w/w informacji także będzie przestępstwem;
- jeśli jednak przekazane dane stanowią informacje objęte tajemnicą przedsiębiorstwa — ich ujawnienie przez przedstawicieli związków zawodowych będzie przestępstwem (tutaj regulacja też idzie dalej, niż art. 23 uznk);
- przestępstwem będzie także brak zgłoszenia zawartego układu do Krajowej Ewidencji Układów Zbiorowych Pracy;
- niejako na marginesie można dodać, że ustawa układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych penalizuje, jako wykroczenia, następujące zaniechania pracodawcy: (i) niezawiadomienie pracowników o wejściu w życie układu zbiorowego pracy, jego postanowieniach, zmianie, wypowiedzeniu i rozwiązaniu; (ii) odmowę udostępnienia tekstu uzp, porozumienia lub protokołu dodatkowego; (iii) nieprzechowywanie w firmie układu zbiorowego pracy (art. 38 ust. 2);
- jakby ktoś pytał skąd ja taki mądry, że wiem co przęstepstwo, a co wykroczenie: art. 38 ust. 3 ustawy odsyła do kpsw tylko w przypadku jego ust. 2 — natomiast w postępowaniach dotyczących czynów określonych w art. 38 ust. 1 uprawnienia w zakresie prowadzenia dochodzeń oraz wnoszenia i popierania aktu oskarżenia (w/g kpk) zyskuje inspekcja pracy;
- (na marginesie dorzucę, że ustawa odwraca kota ogonem jeśli chodzi o regulacje dotyczące pracy zdalnej, czemu poświęcę odrębny tekst).
Istotne: ustawa o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych została opublikowana w Dzienniku Ustaw w piątek, a wchodzi w życie po 14-dniowym vacatio legis, zaś na istniejące lub aktualnie negocjowane uzp przekłada się następująco:
- układ zbiorowy pracy zawarty i obowiązujący w dniu wejścia w życie ustawy pozostaje w mocy albo jest stosowany do czasu jego wypowiedzenia / zerwania / upływu terminu obowiązywania;
- jeśli w jakiejś firmie prowadzone są rokowania nad zawarciem uzp, w tym zakresie nadal stosowane mają być (uchylane) postanowienia kodeksu pracy — ale tylko w zakresie rokowań, bo układ wynegocjowany „wchodzi” w nową ustawę w całości;
- KEUZP ma powstać w ciągu 2 kolejnych lat (czekamy na „komunikat” w Monitorze Polskim); do tego czasu pracodawcy mają obowiązek zgłosić istniejące układy manualnie, tj. „przez przekazanie drogą elektroniczną” ministrowi d/s pracy cyfrowego odwzorowania dokumentów.
Zamiast komentarza: kary, sankcje, przestępstwa i wykroczenia — to (i nie tylko to) zostanie po ministerce d/s pracy z Wrocławia.