A skoro niedawno było o tym, że zdaniem SN po przewalutowaniu kredytu złotówkowego w walutowy i stwierdzeniu nieważności aneksu nie ma podstaw do powrotu do poprzednich warunków, dziś czas na kilka słów orzeczeniu TSUE, z którego wynika, iż odwalutowanie przewalutowanego kredytu jest dopuszczalne
wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 30 kwietnia 2026 r. w/s Hańczynek (C-246/25)
Art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie stoją na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym ustalenie ze względu na istnienie nieuczciwych warunków nieważności aneksu do zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem umowy kredytu hipotecznego skutkuje przywróceniem pierwotnych warunków tej umowy, które aneks ten miał zastąpić tymi nieuczciwymi warunkami, pod warunkiem że zostaną należycie uwzględnione wynikające z takiego przywrócenia tych pierwotnych warunków negatywne konsekwencje dla tego konsumenta i korzyści dla tego przedsiębiorcy, tak aby zagwarantować, że przywrócenie wspomnianych pierwotnych warunków pozwoli na ustanowienie rzeczywistej równowagi między prawami i obowiązkami stron umowy, a tym samym na zapewnienie skutecznej ochrony konsumenta, bez podważenia przy tym osiągnięcia przyświecającego tej dyrektywie celu odstraszającego.
opis stanu faktycznego:
- sprawa zaczęła się w styczniu 2007 r. od zawarcia umowy kredytu złotowego (WIBOR 3M) na budowę domu;
- niecałe półtora roku później doszło do zawarcia aneksu w/s przewalutowania kredytu na franki szwajcarskie, przy czym zastrzeżono spłatę w złotówkach, po kursie CHF ustalanym przez bank, wydłużając okres spłaty i oczywiście zmieniając sposób ustalania oprocentowania (LIBOR 6M);
- jeszcze kilka lat później bank i kredytobiorca zawarli aneks antyspreadowy, umożliwiający spłatę kredytu wprost we frankach…
- a finalnie do sądu wpłynęło powództwo o stwierdzenie nieważności umowy ze względu na abuzywność klauzuli walutowej;
z dyrektywy 93/13 w/s nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich
art. 6 ust. 1. Państwa Członkowskie stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków.
art. 7 ust. 1. Zarówno w interesie konsumentów, jak i konkurentów Państwa Członkowskie zapewnią stosowne i skuteczne środki mające na celu zapobieganie dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami.
- sąd doszedł do wniosku, że uprawnienie do jednostronnego decydowania o kursie CHF jest podstawą do stwierdzenia nieważności aneksu o przewalutowaniu; w orzecznictwie przyjmuje przy tym, iż w przypadku przewalutowania kredytu skutkiem nieważności tej czynności jest przywrócenie pierwotnych warunków, co z punktu widzenia eliminacji skutków niedozwolonego postanowienia jest to wystarczające;
- nie wiadomo jednak, czy odwalutowanie przewalutowanego kredytu można potraktować jako skuteczny środek z punktu widzenia przepisów o ochronie konsumentów: raz, że w pewnej sytuacji bank, zamiast doznać środka odstraszającego, mógłby nawet odnieść pewną korzyść ekonomiczną, dwa, że gdyby uznać nieważność całej umowy, taką korzyść mógłby odnieść konsument (zwłaszcza wówczas, gdyby wierzytelność kredytodawcy była już przedawniona (por. „Zasada słuszności może nakazywać odmowę uwzględnienia zarzutu przedawnienia roszczeń banku o zwrot kapitału”));
wyrok TSUE:
- nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez przedsiębiorców z konsumentami nie wiążą konsumentów, a w takim przypadku następuje powrót do stanu prawnego i faktycznego, tak jakby klauzula niedozwolona nigdy nie istniała;
- obowiązkiem poszczególnych państw jest wprowadzenie stosownych i skutecznych środków zapobiegających naruszeniu praw konsumentów na przyszłość; sąd nie może zmieniać lub uzupełniać umowy w zakresie, w jakim jej postanowienia przestały działać, ponieważ takie „łatanie” umowy nie zniechęcałoby do stosowania klauzul abuzywnych w przyszłości; nie ma też przeszkód, by odpadnięcie zakwestionowanego warunku kończyło się nieważnością całej umowy;
- czy to oznacza, że dopuszczalne jest zakwestionowanie aneksu o przewalutowaniu kredytu z PLN na CHF i powrót do wcześniejszego brzmienia umowy? i tu TSUE zwrócił uwagę, że chociaż przywrócenie pierwotnej treści dokumentu oznacza powrót do umowy, w której nieuczciwego warunku brak — to przecież po odwalutowaniu kredytu konsument może być dotknięty innymi negatywnymi konsekwencjami, np. przywróceniem niekorzystnego wskaźnika WIBOR lub skróceniem terminu wymagalności spłaty;
- a przecież istotą regulacji jest zapewnienie skuteczności ochrony konsumentów, zaś taki skutek może przeszkodzić w osiągnięciu celu regulacji w postaci odstraszania firm od stosowania nieuczciwych warunków;
- jest to rzecz jasna okoliczność, którą powinien zbadać sąd krajowy, obiektywnie analizując skutki odwalutowania kredytu, który pierwotnie charakteru walutowego nie miał — pamiętając przy tym, że nie jest uprawniony do dopisywania nowych warunków w umowie.
I to by było na tyle, na razie, bo przecież jeszcze nie raz będzie wracało.