Czy kredyt udzielony w PLN, następnie przekształcony w kredyt walutowy — jest kredytem złotowym? A więc konsument nie ma podstaw do kwestionowania abuzywności klauzul przeliczeniowych? Czy jednak przewalutowanie kredytu może być traktowane jako odnowienie zobowiązania — a po nowacji wszystko liczy się od nowa? I, przy okazji: czy stwierdzenie nieważności takiej umowy powinno oznaczać powrót do poprzednich warunków — czyli zostaje kredyt w złotówkach?
postanowienie Sądu Najwyższego z 5 grudnia 2025 r. (I CSK 2848/24)
Zawarcie aneksu przekształcającego kredyt nieindeksowany w kredyt indeksowany jest odnowieniem zobowiązania. Skutkiem zawarcia aneksu jest wygaśnięcie pierwotnego zobowiązania kredytobiorców do spłaty kredytu i zawarcie nowej umowy w brzmieniu ustalonym aneksem (art. 506 § 1 kc). Przy tym na skutek niedozwolonego charakteru postanowień kursowych nowa umowa nie wiąże w całości, co jednak nie niweczy skutku ważnego aneksu w postaci wygaśnięcia zobowiązania z poprzedniej umowy.
opis stanu faktycznego:
- sprawa zaczęła się w 2007 r. od zawarcia umowy kredytu hipotecznego złotowego (640 tys. zł);
- rok później bank i kredytobiorcy podpisali aneks do umowy przewidujący przewalutowanie kredytu na franka szwajcarskiego, po kursie kupna w/g tabeli kursowej banku, przy czym raty miały być spłacane w PLN, po przeliczeniu na CHF;
art. 506 § 1 kodeksu cywilnego
Jeżeli w celu umorzenia zobowiązania dłużnik zobowiązuje się za zgodą wierzyciela spełnić inne świadczenie albo nawet to samo świadczenie, lecz z innej podstawy prawnej, zobowiązanie dotychczasowe wygasa (odnowienie).
- zaś po latach spór o abuzywność klauzuli walutowej trafił do sądu, który uznał, iż jednostronne ustalenie kursu walutowego usprawiedliwia roszczenia powodów i zasądził na ich rzecz zwrot kwoty wynikającej z nieważnej umowy;
skarga kasacyjna:
- w skardze kasacyjnej bank zarzucił błędną ocenę, iż kredyt było indeksowany do kursu CHF: wszakże pierwotna umowa opiewała na złotówki, a późniejszy aneks, choć nakazywał spłatę we frankach, faktu tego nie zmienia…
- …a jeśli nawet, to nieważność aneksu oznacza powrót do poprzednich ustaleń — czyli nie było podstaw do orzekania o nieważności umowy;
wyrok SN:
- rozpatrując wniosek banku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania SN zwrócił uwagę, że aneks przewidujący przewalutowanie kredytu należy traktować jako odnowienie zobowiązania (nowacja): wcześniejsze postanowienia — określające kwotę kredytu, oprocentowanie i sposób spłaty — zastąpiono nowymi, zatem przyjąć należy, iż pierwotne zobowiązanie (w PLN) wygasło, a w jego miejsce powstało inne (w CHF);
- stąd też oczywiście nie ma podstaw do kwestionowania ważności, lub abuzywności kredytu udzielonego w złotówkach, jak też samego aneksu — problem tkwi w mechanizmie przewalutowania, tj. uprawnieniu do jednostronnego ustalania kursu waluty przez bank (por. „Czy aneksem antyspreadowym można konwalidować klauzulę abuzywną i przywrócić walutowy charakter kredytu?”);
- co więcej nieważność takiej umowy kredytowej nie oznacza powrotu do sytuacji sprzed aneksu, tj. w miejsce kredytu w CHF nie „odżywa” kredyt w PLN — bo przecież sam aneks był ważny, a żadna ze stron nie uchyliła się od jego skutków.
Biorąc pod uwagę taką wykładnię SN uznał, iż nie zaistniała jakakolwiek przesłanka pozwalająca przyjąć skargę do rozpoznania.