Czy rekompensata za koszty odzyskiwania należności powinna być wliczana, w przypadku wytoczenia powództwa o zapłatę, do wartości przedmiotu sporu? Czy jednak zryczałtowana rekompensata, jako koszt dochodzenia sprawiedliwości od dłużnika, jest żądaniem „obok” roszczenia głównego, a więc do w.p.s. się nie wlicza?
uchwała Sądu Najwyższego z 10 czerwca 2026 r. (III CZP 6/26)
Wartość zryczałtowanej rekompensaty za koszty odzyskiwania należności, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 8 marca 2013 roku o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, dochodzonej obok roszczenia głównego wynikającego z transakcji handlowej, podlega zaliczeniu do wartości przedmiotu sporu.
opis stanu faktycznego:
- sprawa zaczęła się od wytoczenia powództwa o zapłatę 1380 złotych tytułem czynszu oraz 171,11 zł tytułem zryczałtowanej rekompensaty za koszty odzyskiwania należności (tj. równowartości 40 euro); strona powodowa określiła wartość przedmiotu na kwotę 1552 zł, uiściła opłatę od pozwu w 200 zł (tj. jak dla w.p.s. >1,5 tys. zł),
- sąd zarejestrował sprawę jako o zapłatę 1380 zł i 171,11 zł, określił wysokość opłaty na 100 zł (tj. jak dla w.p.s. <1,5 tys. zł)
- kilka tygodni później pozwany zapłacił należność czynszową, więc strona powodowa cofnęła powództwo ze zrzeczeniem się roszczenia co do tych 1380 zł, ale podtrzymała żądanie w zakresie odsetek od tej kwoty oraz rekompensaty;
- w wydanym nakazie referendarz uwzględnił te roszczenia, dorzucając do tego m.in. zwrot kosztu zastępstwa procesowego obliczonego w/g stawek dla w.p.s. <1,5 tys. zł (tj. 180 zł);
z kodeksu postępowania cywilnego
art. 19 § 1. W sprawach o roszczenia pieniężne, zgłoszone choćby w zamian innego przedmiotu, podana kwota pieniężna stanowi wartość przedmiotu sporu.
art. 20. Do wartości przedmiotu sporu nie wlicza się odsetek, pożytków i kosztów, żądanych obok roszczenia głównego.
art. 21. Jeżeli powód dochodzi pozwem kilku roszczeń, zlicza się ich wartość.
art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych
Wierzycielowi, od dnia nabycia uprawnienia do odsetek,[…] przysługuje od dłużnika, bez wezwania, rekompensata za koszty odzyskiwania należności, stanowiąca równowartość kwoty:
1) 40 euro — gdy wartość świadczenia pieniężnego nie przekracza 5000 złotych […]
- w skardze na to postanowienie pełnomocnik powódki zarzucił błędny brak kumulacji dochodzonych roszczeń (ściśle: pominięcie owych 40 euro) — albowiem rekompensata powinna zostać wliczona do wartości sporu, zaś przy w.p.s. >1,5 tys. zł stawka adwokacka wynosi 600 zł;
- natomiast sąd doszedł do wniosku, iż nie jest jasne czy zryczałtowana rekompensata za koszty odzyskiwania należności powinna być wliczana do wartości przedmiotu sporu — a więc przekładać się zarówno na wysokość opłaty, jak i koszty płacone przez przegrywającego — czy jednak stanowi koszty żądane obok roszczenia głównego? A może należy je traktować jak nieskapitalizowane odsetki, których do w.p.s. się nie wlicza?
- zatem wystąpił do SN z następującym zagadnieniem prawnym:
Czy wartość zryczałtowanej rekompensaty za koszty odzyskiwania należności, o której mowa w art. 10 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, dochodzona obok roszczenia głównego wynikającego z transakcji handlowej podlega zaliczeniu do wartości przedmiotu sporu, czy też stanowi koszty, żądane obok roszczenia głównego, o których mowa w art. 20 kpc?
uchwała SN:
- czy jakaś należność jest „kosztem” niewliczanym do wartości przedmiotu sporu nie decyduje określenie w przepisie jako „koszt”;
- w orzecznictwie podkreśla się, że rekompensata za koszty dochodzenia należności ma charakter abstrakcyjny nie jest w żaden sposób powiązana z poniesionymi przez wierzyciela wydatkami; wierzyciel może zatem jej dochodzić nawet jeśli żadnych kosztów nie poniósł, a jeśli poniesione koszty uzasadnione są wyższe, może dochodzić ich zwrotu w pełnej wysokości (uchwała SN z 11 grudnia 2015 r., III CZP 94/15);
- tak rozumiana rekompensata ma funkcję kompensacyjną, ale też prewencyjną i sankcyjną — jej zadaniem jest zdyscyplinowanie dłużnika do terminowej płatności;
- natomiast kosztem w rozumieniu art. 20 kpc są uboczne kwoty wydatkowane na określony cel, a pozbawione odrębnej podstawy prawnej i związane z roszczeniem głównym; koszem są zatem np. koszty pokwitowania (art. 462 par. 2 kc), koszty wydania i odebrania rzeczy przy sprzedaży (art. 547 kc), koszty przesłania spełnianego świadczenia (art. 454 par. 1 kc), jak też koszty procesu;
- dla odmiany źródłem rekompensaty za koszty odzyskiwania należności jest odrębny przepis prawa materialnego, a podstawa jej dochodzenia jest oderwana od roszczenia wynikającego z transakcji handlowej;
- rekompensata nie jest też procesowym kosztem dochodzenia roszczeń, nie można też jej mylić z odsetkami, które mają charakter akcesoryjny;
- ba, wierzyciel może pozywać o zapłatę rekompensaty w odrębnym procesie, niezależnie od roszczenia głównego, zaś jej termin przedawnienia jest odrębny od przedawnienia należności podstawowej;
- nieco na marginesie SN zwrócił uwagę, iż zasadą jest sumowanie dochodzonych roszczeń pieniężnych w jeden w.p.s. — art. 20 kpc jest wyjątkiem od tej reguły, zatem jako taki powinien być wykładany ściśle;
- nietrafny jest przy tym zarzut, iżby wliczanie rekompensaty za koszty odzyskiwania należności prowadziło do sztucznego podwyższania wartości przedmiotu sporu — raz, że jej wysokość (40 / 70 / 100 euro) wynika z przepisów, a dwa, że ewentualne multiplikowanie kwot wynika z tego, że dłużnik najsamprzód ustalił płatność w częściach, a następnie z tego obowiązku się nie wywiązał.
Biorąc pod uwagę taką wykładnię Sąd Najwyższy przyjął, że zryczałtowana rekompensata za koszty odzyskiwania należności powinna być wliczana do wartości przedmiotu sporu — co oznacza, że w tym konkretnym przypadku wierzycielowi będą się należały wyższe koszty.