Tak mnie właśnie naszło, a to podczas sobotnio-niedzielnych peregrynacji przez Łużyce: granica to stan umysłu.
Nie potrzeba wielkiego mędrca, żeby dojrzeć czym jest granica państwowa: prawnym abstraktem, wymyśloną przez władze przerywaną kreską na mapie. Czasem wytyczona wzdłuż wyraźnych form geograficznych (góry, rzeki, itd.), nierzadko po prostu wyrysowana ołówkiem od przyłożonej linijki; nawet jeśli uwzględnia „ukształtowanie etniczne”, jako sztuczna konstrukcja dzieląca ludzi zwykle najczęściej oznacza lokalne trzęsienie ziemi i przymus przesiedleń „swoich do swoich” (zwykle z jakichś „kresów” do „centrum”), ale też zwykłe problemy dla zwykłych ludzi (zakazy, kontrole, dokumenty), dla handlu — a czasem nawet sztucznie wykreowane antagonizmy. (Skądinąd z podobnych pobudek swego czasu zostało wymyślone pojęcie „narodu”.)
W kontekście przywrócenia kontroli na granicy z Niemcami i Litwą: jak ktoś siedzi sobie pod Łomżą, tuła się wokół komina po kieleckim lub antyszambruje we warszawskich biurowcach (przy całym szacunku dla Łomży i Kielc z przyległościami), to może tego nie odczuwa, ale na pograniczu też mieszkają ludzie i… chciałoby się rzecz, że żyją „z” tej granicy, ale lepiej powiedzieć, że żyją „mimo” tej granicy. Ilu mieszkańców Zgorzelca pracuje w Görlitz, ilu Frankfurtczyków robi zakupy w Słubicach, to na pewno można policzyć, ale ile osób od dziś odczuwa dodatkowy stres i dyskomfort, tego policzyć się raczej nie da, a wszystko dlatego, że w znów cenie jest populistyczne szczucie na „obcego” — tego, który mieszka po drugiej stronie granicy.
Można zrozumieć polityków żerujących na uprzedzeniach i budującym bazę na podsycaniu społecznych fobii, truciu i mamieniu demagogicznymi rozwiązaniami. Krzysztof Bosak jako zawodowy poseł utrzymuje się z podatków płaconych przez zwykłych ludzi, nie musi martwić się jak dojechać do pracy, do klienta, po towar, więc w jego ustach takie farmazony jak „Polska stała się pojemnikiem na odrzuty” i kontrole „muszą, niestety, pozostać na stałe” mogą nie dziwić (bajdełej jak widać posiadanie paszportu dyplomatycznego niekoniecznie daje więcej niż paszport Polsatu — w tym przypadku szczególnie dobrze widać, że granica to stan umysłu). Jednak nie da się nie dziwić tej części społeczeństwa, któremu udało się wmówić, że patrole na polskich granicach to demonstracja polskiej siły wobec Niemców. A przecież jak Polak wyjedzie, choćby i na wycieczkę, to jakoś musi wrócić, swoje odstać, znosić jakieś tam pytania i uwagi — poseł Bosak tego nie zazna, nie zazna tego jakiś tam minister czy inna szycha, ale Polak-szarak? Granica to stan umysłu, więc niejeden się ucieszy („aleśmy im dopieprzyli!”) — ale co ma zrobić mądry Polak po szkodzie?
Jeśli nadal za trudno, zbyt skomplikowanie: najkrótsza droga z Zittau do Hrádka nad Nisou prowadzi przez Porajów lub Sieniawkę, z tej samej Żytawy do Bad Schandau przez kraj ustecki, ale już z Bogatyni do Świeradowa Zdroju najwygodniej pomknąć przez Frýdlant. A takich geograficzno-społecznych kuriozów jak worek turoszowski jest więcej. Jeśli ktoś uważa, że wciąż za mało, że za miękko, że tylko dokręcanie śruby ma sens — ja odpowiadam: granica to tylko stan umysłu. To jeszcze można przemyśleć, zauważyć, że chodzi tylko o dzielenie, bo podzielonymi łatwiej rządzić, a jeszcze łatwiej, jeśli ludzie sami domagają się jeszcze większych restrykcji, obostrzeń, utrudnień.