Czy prawo, które pozwala na przepadek narzędzi i mienia pochodzącego z popełnionego przestępstwa dotyczy także przepadku samochodu prowadzonego przez kierowcę pod wpływem alkoholu lub narkotyków? Czy sankcja w postaci zasądzenia kwoty odpowiadającej wartości auta — w przypadku współwłasności i przy braku udziału owego współwłaściciela w postępowaniu sądowym — oznacza naruszenie prawa do sądu?
Albo: czy konfiskata pojazdu za prowadzenie po alkoholu jest zgodna z prawem unijnym?
wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 10 września 2026 r. w/s Latranov (C‑655/24)
[Unijne przepisy w sprawie] konfiskaty korzyści, narzędzi i mienia pochodzących z przestępstwa nie ma zastosowania do występku drogowego polegającego na prowadzeniu pojazdu silnikowego pod wpływem alkoholu i zagrożonego karą pozbawienia wolności w wymiarze powyżej jednego roku.
opis stanu faktycznego:
- sprawa zaczęła się od wyroku skazującego bułgarskiego kierowcę za prowadzenie pojazdu mechanicznego pod wpływem alkoholu na rok pozbawienia wolności w zawieszeniu na 3 lata, grzywnę w wysokości 250 € oraz blisko 2-letni zakaz pozbawienia uprawnienia do prowadzenia samochodów;
- jednakże sąd powziął wątpliwości, czy orzeczenie obligatoryjnego przepadku pojazdu należącego do kierowcy, który kierował autem mając powyżej 1,2 prom. alkoholu we krwi (alternatywnie: zasądzenia kwoty odpowiadającej wartości pojazdu w przypadku jego współwłasności) powinno odnosić się do przestępstwa prowadzenia pojazdu po spożyciu alkoholu lub środków odurzających?
- zatem w zestawie pytań wysłanych do TSUE znalazły się zarówno te o proporcjonalność sankcji i traktowanie samochodu jako narzędzia przestępstwa…
- …ale też o prawo do sądu, albowiem sankcja tego rodzaju w istotny sposób dotyka współwłaściciela pojazdu, który auta nie prowadził — i nie brał udziału jako strona w postępowaniu;
art. 2 ust. 1 decyzji ramowej 2005/212/WSiSW w/s konfiskaty korzyści, narzędzi i mienia pochodzących z przestępstwa
Każde Państwo Członkowskie podejmuje niezbędne środki w celu umożliwienia mu konfiskaty, w całości lub w części, narzędzi i korzyści z przestępstw zagrożonych karą pozbawienia wolności w wymiarze powyżej jednego roku lub mienia, którego wartość odpowiada takim korzyściom.
art. 12 ust. 1 dyrektywy 2024/1260 w/s odzyskiwania i konfiskaty mienia
Państwa członkowskie wprowadzają niezbędne środki w celu umożliwienia konfiskaty – w całości lub w części – narzędzi i korzyści pochodzących z przestępstwa, z zastrzeżeniem wydania prawomocnego wyroku skazującego, przy czym podstawą takiej konfiskaty może być również wyrok wydany w wyniku postępowania zaocznego.
art. 49 ust. 3 Karty Praw Podstawowych UE
Kary nie mogą być nieproporcjonalnie surowe w stosunku do czynu zabronionego pod groźbą kary.
wyrok TSUE:
- (gwoli formalizmów: choć dyrektywa w/s odzyskiwania i konfiskaty mienia, zastępująca decyzję ramową w/s konfiskaty korzyści, narzędzi i mienia pochodzących z przestępstwa, weszła już w życie — to termin jej transpozycji przypada na 23 listopada 2026 r. — zatem należy stosować prawo wcześniejsze);
- decyzja ramowa przewiduje konfiskatę narzędzi i korzyści przestępstw zagrożonych karą powyżej jednego roku więzienia;
- i chociaż decyzja nie definiuje pojęcia przestępstwa, to przecież wykładnia aktu unijnego nie może pomijać motywów — a skoro w preambule mówi się o zwalczaniu transgranicznej przestępczości zorganizowanej, przeciwdziałaniu praniu brudnych pieniędzy, etc….
- …to przecież „prowadzenie pojazdu silnikowego pod wpływem alkoholu lub środków odurzających nie stanowi co do zasady takiego przestępstwa”;
- skoro więc występek przeciwko bezpieczeństwu w ruchu drogowym nie może być traktowany jako przejaw transgranicznej przestępczości zorganizowanej, to konfiskata pojazdu za prowadzenie po alkoholu nie mieści się w przepisach o przepadku narzędzi i owoców przestępstwa — jak też nie podlega ocenie z perspektywy Karty Praw Podstawowych (która znów ma zastosowanie tylko wyłącznie w zakresie, w jakim stosowane jest prawo Unii).
Zamiast komentarza: można powiedzieć, że TSUE poniekąd umywa ręce: skoro problem nie mieści się w zakresie prawa UE, to nie podlega także jego kognicji, zatem merytorycznych wyjaśnień nie będzie. Niemniej problem pozbawienia współwłaściciela samochodu prawa do sądu przy ewidentnym wywłaszczeniu jest dostrzegalny i niepomijalny.