A skoro ostatnio było o tym, że państwo chce wydawać decyzje administracyjne w sprawie stosunku pracy, dziś czas na kilka zdań o tym, że to samo państwo czasem nie chce wydawać decyzji w sprawach administracyjnych — a przy okazji: czy przekonania światopoglądowe i religijne uzasadniają braku zgody na pobranie odcisków palców do dowodu osobistego? I, wcale nie na marginesie: czy brak owej zgody oznacza, że urząd powinien formalnie odmówić wydania dowodu osobistego — czy jednak prawidłowe będzie pozostawienie wniosku bez rozpoznania? (nieprawomocny wyrok WSA w Białymstoku z 25 listopada 2025 r., II SAB/Bk 125/25).
opis stanu faktycznego:
- zaczęło się od złożenia w urzędzie miejskim wniosku o dowód osobisty: bez odcisków palców i bez wzoru podpisu w warstwie elektronicznej (wydaje się, że ów wniosek został złożony przez internet);
- mężczyzna umotywował swe stanowisko faktem, iż przekonania światopoglądowe i religijne nie pozwalają mu wyrazić zgody na pobranie odcisków palców do dokumentu tożsamości, a także na cyfrowe przetwarzanie danych biometrycznych i ich przechowywanie w systemach państwowych;
- co więcej państwo nie może zmuszać obywatela do zachowania sprzecznego z jego sumieniem, choćby w imię interesu publicznego, bez rozważenia mniej inwazyjnych środków identyfikacji tożsamości (wszakże w dokumencie jest fotografia i numer PESEL);
- w odpowiedzi urząd wezwał zainteresowanego do uzupełnienia braków formalnych wniosku poprzez osobiste stawiennictwo w celu jego podpisania i złożenia odcisków palców; obywatel pojawił się w urzędzie, wniosek podpisał, ale odmówił zgody na pobranie odcisków linii papilarnych;
art. 29c ustawy o dowodach osobistych
Podczas składania wniosku o wydanie dowodu osobistego pobiera się odciski palców od osoby ubiegającej się o wydanie dowodu osobistego, z wyłączeniem osób, o których mowa w art. 12a ust. 1a.
art. 32 ust. 1-2 ustawy o dowodach osobistych
1. Odmawia się wydania dowodu osobistego, w przypadku gdy fotografia załączona do wniosku przesłanego przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 29, lub wnioskodawca składa wniosek o wydanie dowodu osobistego z naruszeniem innych przepisów niniejszej ustawy.
2. Odmowa wydania dowodu osobistego następuje w drodze decyzji administracyjnej, która posiada rygor natychmiastowej wykonalności.
art. 64 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego
Jeżeli podanie nie spełnia innych wymagań ustalonych w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż siedem dni, z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania.
- zatem prezydent miasta poinformował go o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania, na co zainteresowany odpowiedział kolejnym pismem: zażądał merytorycznego rozpoznania wniosku, zaś w przypadku odmowy — do wydania decyzji administracyjnej wraz z uzasadnieniem;
- urząd stwierdził, że subiektywnie postrzegana niechęć do posiadania dowodu zawierającego odciski palców nie uzasadnia odmowy ich złożenia, zarazem taka wada jest widoczna już w momencie składania wniosków, toteż nie jest konieczne prowadzenie postępowania i wydania decyzji, przeto pozostawienie wniosku bez rozpoznania jest prawidłowym sposobem rozwikłania problemu;
- to stanowisko podtrzymał wojewoda, który w odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa uznał, że w sprawie nie miała miejsce bezczynność lub przewlekłość, zaś wszystko było zgodne z procedurą;
skarga:
- w skardze na to postanowienie zainteresowany podkreślił, że pozostawienie wniosku o wydanie dowodu osobistego bez rozpoznania zamyka mu drogę do rozstrzygnięcia merytorycznego i ewentualnego skarżenia decyzji;
- bo przecież elementem formalnym podania nie są odciski palców i wzór podpisu, których złożenie stanowi czynność materialno-techniczną;
- a skoro spór dotyczy zakresu uprawnień urzędu i obowiązków obywatela, to organ powinien był rozpoznać sprawę i przedstawić swoje stanowisko w decyzji;
wyrok WSA:
- w orzecznictwie przyjmuje się, że skarga na pozostawienie podania bez rozpoznania jest skargą na bezczynność, gdzie bezczynnością jest niezałatwienie sprawy w ustawowym terminie; warunkiem złożenie skargi na bezczynność jest uprzednie wniesienie ponaglenia do urzędu, i tu przyjąć należy, że warunek ten spełnia wezwanie do usunięcia naruszenia prawa;
- jednakże nie można powiedzieć, iżby każda odmowa załatwienia sprawy oznaczała bezczynność organu: urząd nie ma szans zająć się sprawą, jeśli wniosek jest wadliwy, więc uprzednio należy sprawdzić, czy prawidłowe było wezwanie do uzupełnienia braków formalnych;
- tryb wnioskowania o dowód osobisty określa ustawa: należy złożyć go osobiście w siedzibie organu dowolnej gminy, a także przez internet lub poprzez aplikację mObywatel, zarazem warunkiem skutecznego złożenia wniosku jest pobranie odcisków palców, przy czym ich pobranie nie jest wymagane wyłącznie w przypadku osób, które nie ukończyły 12 roku życia, od których ich pobranie nie jest możliwe;
- jak widać przekonania światopoglądowe i religijne nie zostały w ustawie wskazane jako przesłanka pozwalająca wydać dowód osobisty bez pobierania odcisków palców, okoliczność ta nie usprawiedliwia także braku zgody na przetwarzanie danych w państwowych systemach cyfrowych;
- bo przecież odciski palców nie ujawniają żadnych przekonań wyznaniowych czy światopoglądu — jest to tylko mechanizm identyfikacji człowieka, neutralny religijnie i światopoglądowo;
- zaś odmowa złożenia odcisków palców skutkuje tym, że organ powinien wezwać do usunięcia braków formalnych w określonym terminie, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania, a wówczas wcale nie musi wydawać decyzji odmownej, a jeśli ktoś nie wierzy, to niech sprawdzi, że w Rejestrze Dowodów Osobistych gromadzi się także „dane o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania”;
- biorąc pod uwagę taką wykładnię WSA skargę oddalił.
Zamiast komentarza: a ja nadal będę się upierał, że przyjęta i utrwalana przez sądownictwo administracyjne praktyka odbiega od litery prawa: skoro wniosek złożony z naruszeniem przepisów ustawy — wszystkich przepisów, czyli także o formalizmach — powinien spotkać się z odmową, a odmowa ma postać natychmiastowo wykonalnej decyzji administracyjnej, to w tym zakresie ustawa o dowodach osobistych stanowi lex specialis wobec art. 64 par. 2 kc. Aczkolwiek jest nawet ciekawiej, bo okazuje się, że jeśli urzędnik ma jakieś widzimisię (bo obywatel „nie jest do siebie podobny”, albo bo „zdjęcie nie mieści się w wytycznych”, etc.), to też nie ma decyzji administracyjnej, lecz jest odesłanie petenta z kwitkiem spod okienka, zaś zamiast formalnego wezwania do usunięcia braków interesant słyszy, że po prostu musi zrobić jeszcze jedno zdjęcie i wrócić do urzędu.