Czy urzędnik prowadzący postępowanie może pominąć wnioski dowodowe strony, ponieważ uważa, że wszystko już jest wyjaśnione i stan sprawy jest dlań jasny? Czy dopuszczalny jest wniosek dowodowy wbrew tezie przyjętej przez organ? I, wcale nie na marginesie: czy postępowanie administracyjne ma charakter kontraktyktoryjny? Czy jednak organ ma obowiązek ustalić prawdę obiektywną, nawet za cenę czasu?
nieprawomocny wyrok WSA w Gliwicach z 29 stycznia 2026 r. (II SA/Gl 1323/25)
Sam fakt, iż organ uważa, że dowiódł już daną okoliczność za pomocą innych środków, nie stanowi przesłanki do odmowy uwzględniania żądania dowodowego strony. Inicjatywa strony może dotyczyć przeprowadzenia dowodu na daną okoliczność wbrew tezie, którą organ przyjmuje już za udowodnioną.
opis stanu faktycznego:
- sprawa zaczęła się od wysłanego przez organizację społeczną statutowo zajmującą się ochroną zwierząt wniosku o wydanie decyzji w sprawie czasowego odebrania dwóch psów w trybie interwencyjnym;
- w toku postępowania wójt ustalił, że w istocie żadna interwencja nie miała miejsca, więc najsamprzód wezwał stowarzyszenie do wyjaśnienia sytuacji (bez odpowiedzi, ale dlatego, że ktoś pomylił adres organizacji);
- kilka tygodni później się okazało, że policja prowadzi postępowanie w/s odebrania psów na szkodę ich właścicieli (potwierdzili oni, że do zdarzenia jednak doszło);
- a ponieważ Powiatowy Inspektorat Weterynarii nie stwierdził nieprawidłowości w utrzymaniu zwierząt, a zwłaszcza nie potwierdziły się zarzuty, iż psy nie miały zapewnionych prawidłowych warunków życia, wójt odmówił zatwierdzenia interwencji, zaś Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało tę dezycję;
art. 6 ust. 2 ustawy o ochronie zwierząt
Przez znęcanie się nad zwierzętami należy rozumieć zadawanie albo świadome dopuszczanie do zadawania bólu lub cierpień, a w szczególności:
10) utrzymywanie zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania, w tym utrzymywanie ich w stanie rażącego zaniedbania lub niechlujstwa, bądź w pomieszczeniach albo klatkach uniemożliwiających im zachowanie naturalnej pozycji;
17) wystawianie zwierzęcia domowego lub gospodarskiego na działanie warunków atmosferycznych, które zagrażają jego zdrowiu lub życiu;
19) utrzymywanie zwierzęcia bez odpowiedniego pokarmu lub wody przez okres wykraczający poza minimalne potrzeby właściwe dla gatunku.
art. 7 ust. 3 uoz
W przypadkach niecierpiących zwłoki, gdy dalsze pozostawanie zwierzęcia u dotychczasowego właściciela lub opiekuna zagraża jego życiu lub zdrowiu, policjant, strażnik gminny lub upoważniony przedstawiciel organizacji społecznej, której statutowym celem działania jest ochrona zwierząt, odbiera mu zwierzę, zawiadamiając o tym niezwłocznie wójta (burmistrza, prezydenta miasta), celem podjęcia decyzji w przedmiocie odebrania zwierzęcia.
skarga na decyzję:
- zdaniem organizacji urząd nie dostrzegł, iż właściciele nie dbali o swoje psy — jeden miał nieleczony nowotwór i przepuklinę, a drugi był brudny i zabiedzony („cierpiał z powodu m.in. pcheł, kleszczy, wyłysiałych końcówek uszu oraz grzybicy”) — zatem stan zagrożenia dla życia i zdrowia uzasadniał ich odebranie w trybie interwencyjnym;
- zaś przyczyną błędnego rozumowania jest brak zrozumienia dokumentacji weterynaryjnej, ale też odmowa uwzględnienia wniosków dowodów;
wyrok WSA:
- zwierzę nie jest rzeczą — jest istotą żyjącą, zdolną do odczuwania cierpienia, zatem ma prawo oczekiwać od człowieka traktowania humanitarnego, czyli uwzględniającego jego potrzeby, zapewnienia opieki i ochrony;
- (tłumacząc z prawniczego na ludzkie: zwierzę jest zwierzęciem, to powinien każdy zrozumieć);
- stąd też prawo zakazuje znęcania się nad zwierzętami — zadawania lub świadomego dopuszczania do zadawania bólu i cierpień, w tym utrzymywania w stanie rażącego zaniedbania i niechlujstwa, wystawianie na niebezpieczne dla życia i zdrowia warunki atmosferyczne, brak zapewnienia odpowiedniego pokarmu i wody, etc.,etc.;
- jeśli właściciel lub opiekun dopuszcza się znęcania, zwierzę może być mu czasowo odebrane, przy czym prawo przewiduje dwa tryby postępowania: zwykły, w którym decyzja poprzedza samą czynność odebrania oraz tryb interwencyjny, który zarezerwowany jest dla przypadków niecierpiących zwłoki, a różni się tym, że decyzja organu ma charakter następczy, czyli sprowadza się do zatwierdzenia działań już podjętych;
- oznacza to, że wydanie decyzji zatwierdzającej czasowe odebranie psów w trybie interwencyjnym jest możliwe wyłącznie po prawidłowej analizie kompletnego i rzetelnie ocenionego materiału dowodowego — bo przecież każdy ograń ma obowiązek kierować się zasadą prawdy obiektywnej i pogłębienia zaufania do władzy publicznej;
- wszakże nie powinna sprawiać szczególnych trudności ocena, czy na ciele zwierzęcia widać ślady fizycznego dręczenia lub jego stan zdrowia wskazuje, że właściciel zaniedbał swych obowiązków (por. „Czy nieleczenia chorego psa można potraktować jako przestępstwo znęcania się nad zwierzęciem?”);
art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego
W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
art. 78 kpa
§ 1. Żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy.
§ 2. Organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania (§ 1), które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy.
- wniosek dowodowy wbrew przyjętej i — zdaniem organu udowodnionej — tezie nie może być pomijany, skoro więc stowarzyszenie formułowało istotne dla sprawy wnioski dowodowe, to obowiązkiem organu było je uwzględnić, a nie wychodzić z założenia, że urzędnicy już wszystko wiedzą i nic więcej nie potrzebują;
- odrzucanie wniosku dowodowego tylko na tej podstawie, że zdaniem organu okoliczność jest już udowodniona jest niedopuszczalne — zaś zasada prawdy obiektywnej powinna wziąć górę nad zasadą szybkości postępowania.
Biorąc pod uwagę, iż w toku postępowania zarówno wójt jak i SKO niezasadnie odmówiły przyjęcia wniosków dowodowych stowarzyszenia, WSA uchylił obie decyzje i zwrócił sprawę do ponownego rozpoznania.