Więzi rodzinne nie są dobrem osobistym — więc najbliższym poszkodowanego nie przysługuje odszkodowanie (uchwała SN I NSNZP 2/19)

Krótko i na temat: w podjętej wczoraj uchwale Sąd Najwyższy (Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych) podjęła uchwałę, z której wynika, że więzi rodzinne nie są dobrem osobistym, zatem nie przysługuje zadośćuczynienie dla rodziny poszkodowanego deliktem.

uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z 22 października 2019 r. (​I NSNZP 2/19)
Osobie bliskiej poszkodowanego, który na skutek czynu niedozwolonego doznał ciężkiego i trwałego rozstroju zdrowia, nie przysługuje zadośćuczynienie pieniężne na podstawie art. 448 kc.

Uchwałę podjęto w odpowiedzi na następujące zagadnienie prawne przedstawione przez skład rozpatrujący skargę nadzwyczajną wniesioną przez Prokuratora Generalnego (pod sygn. akt I NSNc 5/19)

1. Czy skarga nadzwyczajna jest środkiem zaskarżenia względnie subsydiarnym czy też bezwzględnie subsydiarnym, którego dopuszczalność uzależniona jest od uprzedniego wyczerpania możliwości skorzystania przez uprawnionego z innych nadzwyczajnych środków zaskarżenia orzeczenia?
2. Czy najbliższym członkom rodziny poszkodowanego, który w wyniku czynu niedozwolonego doznał ciężkiego i trwałego rozstroju zdrowia, przysługuje roszczenie o zadośćuczynienie pieniężne z tytułu naruszenia ich własnego dobra osobistego na podstawie art. 448 kc w zw. z art. 24 § 1 kc, czy też — w przypadku uznania, że nie istnieje dobro osobiste w postaci więzi rodzinnych — najbliższym członkom rodziny poszkodowanego przysługuje roszczenie o zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę na podstawie art. 445 § 1 kc lub art. 446 § 4 kc?
3. Czy sąd może odmówić przyznania zadośćuczynienia za krzywdę najbliższemu członkowi rodziny osoby, która w wyniku czynu niedozwolonego doznała ciężkiego i trwałego rozstroju zdrowia, jeżeli najbliższy członek rodziny w związku z zaistniałym zdarzeniem zrezygnował z utrzymania więzi rodzinnych?

W serwisie internetowym SN nie ma jeszcze uzasadnienia uchwały, jednak z komunikatu prasowego wynika, że sprawa dotyczyła odpowiedzialności placówki medycznej za skutki zbyt późnej diagnozy pacjenta, co spowodowało poważny uszczerbek na jego zdrowiu. Sąd prawomocnie przyznał poszkodowanemu zadośćuczynienie, odszkodowanie i rentę — ale odmówił zasądzenia zadośćuczynienia na rzecz byłej żony i syna pacjenta, wychodząc z założenia, że wprawdzie więzi rodzinne stanowią dobro osobiste, ale zadośćuczynienie przysługuje wyłącznie w przypadku ich zerwania (czyli śmierci).

Odnosząc się do przedstawionych pytań SN stwierdził, że (cytaty z informacji prasowej):

  • „nie istnieje jedna, ogólna zasada, iż każda szkoda niemajątkowa podlega naprawieniu, lecz że każdorazowo musi istnieć wyraźna podstawa normatywna dla przyznania zadośćuczynienia za taką szkodę”;
  • jednakże „więzi rodzinne (podobnie jak inne więzi społeczne) nie mają zatem charakteru dobra osobistego, toteż nie istnieje zakaz ingerowania w takowe relacje;
  • stąd też „naruszenie a nawet zerwanie takich więzi (zarówno przez strony tych więzi, jak i osoby trzecie) nie rodzi żadnych roszczeń, które mogłyby znajdować oparcie w przepisach o dobrach osobistych” — w konsekwencji poszkodowany może dochodzić swych roszczeń, ale niezależnie od intensywności negatywnych odczuć roszczenia takie nie przysługują najbliższym osoby poszkodowanej;
  • (zaś udzielenie odpowiedzi na pytanie drugie jest o tyle niedopuszczalne, że wskazane tam przepisy nie były podstawą skargi nadzwyczajnej — a przecież uchwała SN nie może służyć do rozwiązywania problemów teoretycznych);
  • niezależnie od tego SN podkreślił, iż nie można też traktować osoby ciężko chorej lub niepełnosprawnej na równi z osobą zmarłą — albowiem sprzeciwia się temu przyrodzona i niezbywalna godność człowieka (art. 30 Konstytucji RP);
  • skoro zatem art. 448 kc nie przewiduje takiej odpowiedzialności, to sąd nie może tworzyć norm pozwalających na przyznanie rodzinie poszkodowanego zadośćuczynienia za naruszenie więzi rodzinnych — a to dlatego, iż „kreowanie prawa deliktowego przez sąd – wbrew modelowi ustawowemu – narusza zasadę wyłączności ustawowej regulacji praw i obowiązków, wywodzoną z zasady demokratycznego państwa prawnego”.

Zamiast komentarza: jeśli coś, P.T. Czytelniku, wydaje Ci się niehalo, to nie jesteś w mylnym błędzie. Warto bowiem zwrócić uwagę, że judykatura nie miała dotąd większych wątpliwości, że:

  • więzi rodzinne oczywiście stanowią dobro osobiste w rozumieniu art. 23 kc — mało tego, zadośćuczynienia można się domagać nie tylko w przypadku śmierci osoby najbliższej, ale także w przypadku bardzo ciężkiego rozstroju zdrowia (por. uchwały SN z 27 marca 2018 r., III CZP 36/17, III CZP 60/17, III CZP 69/17; wyrok SN z 9 sierpnia 2016 r., II CSK 719/15);
  • ba, podlegającym ochronie dobrem osobistym jest więź człowieka z jego psem (wyrok SO w Krakowie z 7 września 2017 r., II Ca 1111/17);
  • natomiast więź rodzinna jako dobro osobiste nie chroni osoby „poszkodowanej” wskutek zdrady małżeńskiej (wyrok SN z 11 grudnia 2018 r., IV CNP 31/17; wyrok SA w Krakowie z 22 listopada 2017 r., I ACa 714/17).

Dla przypomnienia: wszyscy się martwili niezależnością Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, a tu się okazuje, że ona jest hiper-niezależna, także od tzw. niekwestionowanego dorobku…

16
Dodaj komentarz

avatar
4 Comment threads
12 Thread replies
0 Followers
 
Most reacted comment
Hottest comment thread

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  Subscribe  
najnowszy najstarszy
Powiadom o
judykator72
Gość
judykator72

A nie powinno być uchwała 7 „sędziów” SN ;)

Ale poza tym uważam że słusznie prawią …

b52t
Gość
b52t

No to wywrócili całą branżę, wysłali ją na śmietnik, pozbawili źródła sporego dochodu.

b52t
Gość
b52t

A nie, jednak przesadziłem, ale to przed przeczytaniem całości.
Taki stan faktyczny jest, moim zdaniem, zasadny do odmowy zasądzenia. Choć pewnie można znaleźć taki stan, gdzie, ktoś żyć będzie, ale kontakt będzie faktycznie niemal żadne.

PC
Gość
PC

Jeżeli coś jest głupie (tak jak próba robieni z więzi dóbr osobistych – polecam doskonały art. L. Boska na ten temat http://www.forumprawnicze.eu/wszystkie-numery/2015/45-numer-3-29/139-leszek-bosek-w-sprawie-kwalifikacji-wiezi-rodzinnej-jako-dobra-osobistego) to dobrze że SN zmienia swoją linię orzeczniczą.

gordon.shumway
Gość
gordon.shumway

Jestem ciekaw uzasadnienia i zakresu odwołań do wcześniejszego orzecznictwa – bo od tego zależy, czy obecna uchwała jest w świadomej kontrze, czy to tylko ślepcy we mgle bawiący się w sąd….