Start systemu Krajowego Systemu e-Faktur może przypominać początki e-Doręczeń, a chociaż trudno powiedzieć, czy KSeF skończy jak e-TOLL (na który Polska wydała dziesiątki milionów złotych — a chwilę później Jarosław Kaczyński kazał, żeby autostrady były za darmo), warto prześledzić jak Krajowa Administracja Skarbowa podchodzi do zaległych (a może nigdy nieistniejących?) należności za przejazd autostradami płatnymi. Czyli: czy dochodzenie opłaty dodatkowej za przejazd płatną autostradą — kilka lat po zniesieniu opłat — jest dopuszczalne? Czy KAS może przechowywać dane dotyczące należności w nieskończoność? A może należy brać pod uwagę termin przedawnienia niepodatkowych należności publicznoprawnych?
nieprawomocny wyrok WSA w Łodzi z 19 grudnia 2025 r. (III SA/Łd 709/25)
Dane zawarte na biletach [autostradowych], w tym przede wszystkim numer rejestracyjny samochodu nie mogą być przez [Krajową Administrację Skarbową] przetwarzane bez ograniczenia czasowego.
opis stanu faktycznego:
- sprawa zaczęła się 2 grudnia 2021 r., od przejechania autem jakiegoś tam — płatnego — odcinka autostrady A2;
- zdaniem Krajowej Administracji Skarbowej kierowca nie wniósł opłaty za przejazd, zatem 23 czerwca 2025 r. właściciel pojazdu został wezwany do uiszczenia opłaty dodatkowej w kwocie 500 zł;
art. 37ge ust 1 ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym [w brzmieniu starodawnym]
Za niewniesienie opłaty za przejazd autostradą […], w tym za kontynuację przejazdu autostradą lub jej odcinkiem po upływie daty i godziny końca okresu ważności wskazanych na bilecie autostradowym, od wnoszącego opłatę pobiera się opłatę dodatkową w wysokości 500 zł.
- od tego wezwania zainteresowany wniósł sprzeciw, w którym podniósł, że miał zainstalowaną, skonfigurowaną i włączoną aplikację e-TOLL, więc jeśli coś się nie naliczyło lub nie pobrało, to problem leży po stronie operatora systemu, za który podróżny nie może ponosić konsekwencji;
- jednak organ uznał, że to użytkownik aplikacji ma obowiązek kontrolowania prawidłowości jej działania i przekazywania danych geolokalizacyjnych do systemu SPOE KAS; co więcej jeśli przejazd miał miejsce, a opłata nie została pobrana, to kierowca miał dodatkowe 3 dni na wsteczny zakup biletu autostradowego; aktualnie wyłączną przesłanką odstąpienia od opłaty dodatkowej jest ukaranie kierowcy mandatem za brak biletu lub brak prawidłowego urządzenia — a skoro żadna z tych okoliczności nie miała miejsca, to sprzeciw jest bezzasadny;
skarga:
- w skardze na decyzję strona podkreśliła, iż przypisanie właścicielowi pojazdu odpowiedzialności za błędy w funkcjonowaniu systemu e-TOLL podważa zasadę zaufania do organów władzy publicznej, zaś zamiast apriorycznie odrzucać tezę o wadliwości działania rozwiązania, organ powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe i wyjaśnić rzeczywisty stan rzeczy;
wyrok WSA:
- owszem, za przejazd autostradą płatną trzeba było płacić, a ktoś, kto nie zapłacił (w tym jechał na przeterminowanym bilecie) musiał ponieść opłatę dodatkową w kwocie 500 zł;
- jednak nie można tracić z pola widzenia jeszcze jednego aspektu sprawy: otóż ustawa przewidywała wyraźny okres retencji danych zawartych w bilecie autostradowym (m.in. numeru rejestracyjnego pojazdu, wskazania odcinka autostrady, daty i godziny początku oraz końca okresu ważności biletu, a także wysokości opłaty);
art. 37a ust. 30 ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (uchylony Dz.U. z 2023 r. poz. 1193)
Dane [biletu autostradowego] są gromadzone w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS i przechowywane w tym systemie nie krócej niż 12 miesięcy i nie dłużej niż 24 miesiące, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem, chyba że przed upływem tego terminu zostanie wystawione wezwanie [do uiszczenia opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł], wszczęte postępowanie administracyjne, egzekucyjne lub sądowoadministracyjne, w którym dane te są niezbędne; w takim przypadku dane są przechowywane do czasu zakończenia danego postępowania.
- zgodnie z tymi przepisami KAS była uprawniona do przetwarzania danych z biletu autostradowego nie dłużej niż 2 lata, chyba że wcześniej wystawiła wezwanie do uiszczenia opłaty dodatkowej, lub w sprawie zostanie wszczęte postępowanie, zaś dane mogły być przechowywane wyłącznie do czasu zakończenia postępowania (dla jasności: ten przepis obowiązywał od 1 grudnia 2021 r. do 30 czerwca 2023 r.);
- oznacza to, że jeśli organ nie podjął przed tym terminem odpowiednich działań (nie wystawił wezwania, nie wszczął postępowania), to nie jest już uprawniony do wykorzystywania tych danych, a informacje muszą być usunięte — czyli nie mogą być legalnie wykorzystywane, także w celu dochodzenia należności za nieopłacony przejazd;
- w ocenie WSA okres 24 miesięcy jest wystarczający, by podjąć określone kroki prawne, w szczególności wysłać do właściciela auta wezwanie do uregulowania opłaty dodatkowej, natomiast zakreślenie okresu retencji danych uniemożliwia przechowywanie danych w nieskończoność — i ten warunek rzecz jasna jest zastrzeżony w interesie obywateli;
- skoro więc KAS miała prawo przetwarzać dane dotyczące płatności za przejazd autostradami przez określony czas, po którym ma obowiązek je usunąć, to dalsza konstatacja jest prosta: po upływie 24-miesięcznego terminu dane nielegalnie zachowane w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS nie mogą być dowodem w sprawie, zatem ich wykorzystywanie jest bezprawne (bo narusza art. 75 par. 1 kpa);
Wykorzystywanie danych, które powinny zostać usunięte z systemu, a co za tym idzie, którymi organ nie ma już prawa dysponować, narusza porządek prawny. Wykorzystanie takich danych ocenić należy jak wykorzystanie dowodu sprzecznego z prawem.
- niejako na marginesie WSA zwrócił uwagę, iż pogląd o niedopuszczalności dłuższego przetwarzania danych o przejazdach potwierdza klauzula informacyjna dotycząca przetwarzania danych osobowych użytkowników Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej Krajowej Administracji Skarbowej — jej pkt 11 głosi, iż
UWAGA: w przypadku pozyskania Pani / Pana danych przed dniem 1 lipca 2023 r. i ich przetwarzania na podstawie art. 37a ust. 30 Ustawy z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (Dz. U. z 2025 r. poz. 561 z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 lipca 2023 r., tzn. w przypadku realizacji opłaty z wykorzystaniem „biletu autostradowego” za przejazd autostradą, na której pobierana była opłata przez Szefa KAS – dane gromadzone są i przechowywane nie krócej niż 12 miesięcy i nie dłużej niż 24 miesiące, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem. W przypadku jednak, gdy przed upływem tego terminu zostanie wystawione wezwanie, o którym mowa w art. 37ge ust. 7 ww. Ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym, do uiszczenia opłaty dodatkowej za przejazd autostradą bez wniesienia wymaganej opłaty, wszczęte postępowanie administracyjne, egzekucyjne lub sądowo administracyjne, w którym dane te są niezbędne, w takim przypadku dane są przechowywane do czasu zakończenia danego postępowania.
- (swoją drogą troszkę bzdurna, bo „art. 37a ust. 30 ustawy” w „Dz. U. z 2025 r. poz. 561 z późn. zm.” nie znajdziecie — tak kończy się ten brutalistyczny legalese).
Uznając, iż taka wykładnia uniemożliwia dochodzenie przez KAS opłaty dodatkowej za przejazd płatną autostradą bez biletu — przez co prowadzenie jakiejkolwiek sprawy jest bezprzedmiotowe — WSA uchylił decyzję organu i umorzył postępowanie.
Zamiast komentarza: to bardzo wygodne — przechowywać dane, do których przetwarzania organ nie jest już upoważniony. Śmieszniej się robi na myśl, że skoro KAS potrafi wysłać wezwanie na podstawie informacji, które powinny już zniknąć, to oznacza, że najwyraźniej w KAS nie ma żadnej procedury usuwania danych (zasada ograniczenia przetwarzania i ograniczenia celu się polecają)… chyba że jest jeszcze ciekawiej: dane są usuwane, a wezwania do zapłacenia 500 zł za rzekomy brak biletu są wysyłane od czapy, tylko na podstawie czegoś tam zajumanego z CEPiK…