Czy umowa, na podstawie której inwestor wkłada swoje pieniądze w cudzy biznes, licząc na udział w zyskach — to umowa pożyczki czy spółka cicha? Jeśli owych zysków może w ogóle nie być, a wówczas co najwyżej będzie partycypował w stracie? Jeśli „biorący” nie jest zobowiązany ani do zwrotu kapitału, ani do zapłaty odsetek za korzystanie z pieniędzy? (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 maja 2026 r., II FSK 890/23).
opis stanu faktycznego:
- orzeczenie dotyczyło skargi na interpretację podatkową, w której skarbówka stwierdziła, że umowa na podstawie której inwestor zobowiązał się do współfinansowania produkcji filmu, w zamian za udział w zyskach z dystrybucji, nie jest spółką cichą, lecz pożyczką;
- sprawy miały się następująco: nieprowadzący działalności mężczyzna zawarł umowę ze spółką zajmującą się produkcją filmową, w której zobowiązał się do współfinansowania filmu fabularnego, w zamian za udział w nadwyżce finansowej ponad ustalony pułap: 50% dla inwestorów, 50% dla producenta, zaraz po rozliczeniu wkładów wniesionych przez inwestorów;
- (tych inwestorów było więcej, ponieważ producent zawarł analogiczne porozumienia z innymi osobami);
art. 720 § 1 kodeksu cywilnego
Przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.
art. 10 ust. pkt 7 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych
Źródłami przychodów są
7) kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych innych niż wymienione w pkt 8 lit. a-c;
art. 17 ust. 1 pkt 1 updof
Za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się:
1) odsetki od pożyczek;
- przy czym w umowie postanowiono, iż autorskie prawa majątkowe do utworu pozostają przy producencie, który ma także wyłączne kompetencje w zakresie zezwalania na jego eksploatację;
- w ocenie zainteresowanego umowa inwestycyjna o finansowanie produkcji filmowych tego rodzaju to spółka cicha, ponieważ pomimo braku formalnego zaangażowania ponosi ryzyko biznesowe: od wysokości dochodu uzależniony jest zarówno zwrot wkładów, jak i ewentualny zysk;
- stanowisko skarbówki było następujące: kontrakt inwestycyjny, na podstawie którego inwestor uczestniczy w zyskach z przedsięwzięcia to umowa nienazwana;
- jednak przedsięwzięcie nie może być potraktowane jako spółka cicha, lecz jako umowa pożyczki, a więc dochód z przedsięwzięcia podlega opodatkowaniu jako przychody z tytułu odsetek od umowy pożyczki (tj. ryczałt 19%, bez wspólnego opodatkowania z małżonką);
wyrok:
- pożyczka polega na przeniesieniu na biorącego określonej kwoty pieniędzy — z obowiązkiem zwrotu; pożyczka może być odpłatna lub nieodpłatna, aczkolwiek prawo do odsetek nie jest elementem istotnym umowy;
- tymczasem opisany schemat wygląda zupełnie inaczej: inwestor wkłada w przedsięwzięcie pieniądze, ale ponosi też ryzyko przedsięwzięcia — producent w istocie nie jest zobowiązany do zwrotu otrzymanej kwoty, albowiem będzie musiał je zwrócić wyłącznie pod warunkiem osiągnięcia określonych zysków z dystrybucji filmu — tymczasem w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że bez zastrzeżenia obowiązku zwrotu nie ma umowy pożyczki;
- nie ma przy tym znaczenia, że przepisy kodeksu handlowego o spółce cichej nie obowiązują od blisko 60 lat — wszakże zasada swobody umów pozwala na tworzenie różnego rodzaju konstrukcji prawnych, stosunki cywilnoprawne to kategoria otwarta, zaś kontrahenci nie mają obowiązku posługiwania się wyłącznie umowami nazwanymi (por. „Czy pożyczka to spółka cicha — czy spółka cicha to pożyczka?”);
- mało tego: skarbówka uważa, że doszło do udzielenia pożyczki, a więc dochód podlega opodatkowaniu jak odsetki — ale przecież odsetki jako wynagrodzenie za korzystanie z kapitału to coś innego niż udział w zyskach z przedsięwzięcia, których wysokość ma być obliczana nie jako określony procent od rzekomo pożyczonej kwoty — ba, tej wypłaty z jednej strony może nie być, ale z drugiej może ona być znacząco wyższa, niż ewentualne odsetki.
Stwierdzając, że różnica polega też na wspólnym uzgodnionym celu gospodarczym (przy czym spółka cicha opiera się na anonimowości wspólnika i braku jego praw kapitałowych do majątku spółki), którego to elementu brak przy pożyczce — zatem przychody podlegają opodatkowaniu jako przychody z innych źródeł — interpretacja została prawomocnie uchylona jako nieprawidłowa.