Czy prawo do prywatności i ochrona korespondencji obejmuje także wiadomości elektroniczne wysyłane pomiędzy pracownikami firmy? Czy jednak wewnętrzna korespondencja służbowa nie jest prywatną kwestią jednostki, a więc nie dotyczą jej także gwarancje tajemnicy komunikacji? A jeśli celem przeszukania jest zebranie informacji potwierdzających antykonkurencyjną zmowę? I, nieco na marginesie: czy decyzja o zbadaniu zawartości służbowego telefonu powinna uwzględniać fakt, że nierzadko pracownicy przechowują tam prywatne dane?
wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 16 lipca 2026 r. (C‑258/23 do C‑260/23)
1) W zakres pojęcia „komunikowania się” w rozumieniu art. 7 Karty Praw Podstawowych wchodzą wiadomości elektroniczne o charakterze służbowym, wymieniane między pracownikami i kadrą kierowniczą przedsiębiorstwa za pośrednictwem systemu komunikacji elektronicznej tego przedsiębiorstwa.
2) [Art. 7-8 KPP] nie stoją na przeszkodzie zajęciu – bez uprzedniej zgody sądu – wiadomości elektronicznych wymienionych pomiędzy pracownikami i kadrą kierowniczą przedsiębiorstwa podczas kontroli dokonywanej przez krajowy organ ochrony konkurencji w pomieszczeniach służbowych lub handlowych przedsiębiorstw podejrzanych o popełnienie naruszeń art. 101 lub 102 TFUE, pod warunkiem że przewidziane są ścisłe ramy prawne dla uprawnień tego organu oraz odpowiednie i wystarczające zabezpieczenia przed nadużyciami i arbitralnością, a w szczególności skuteczna kontrola sądowa ex post odnośnych środków.
opis stanu faktycznego:
- sprawa zaczęła się od wszczęcia przez portugalski organ ochrony konkurencji kilku postępowań w sprawie zmów kartelowych, w tym w zakresie cen testów na COVID-19 i innych usług medycznych;
- w toku tych czynności organ przeszukał, na podstawie zgody prokuratury, pomieszczenia podejrzanych firm, w tym zajął korespondencję elektroniczną i wewnętrzne dokumenty mogących stanowić dowód porozumienia
art. 7 Karty Praw Podstawowych UE
Każdy ma prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, domu i komunikowania się.
art. 8 ust. 1 Karty Praw Podstawowych UE
Każdy ma prawo do ochrony danych osobowych, które go dotyczą
- zdaniem przedsiębiorstw objętych postępowaniem przeszukanie prowadzone na podstawie zgody wyrażonej przez prokuratora prowadziło do bezprawnego naruszenia tajemnicy korespondencji, tajemnicy lekarskiej i danych osobowych dotyczących stanu zdrowia osób — ale też zwrócono uwagę, że przecież nierzadko w telefonie służbowym pracownika można znaleźć jego prywatne informacje — zatem stosowna skarga trafiła do sądu;
- sąd uznał, że prawo portugalskie wymaga zgody sądowej tylko w przypadku kontroli prowadzonej w prywatnym domu, w banku, u adwokata lub w gabinecie lekarskim, zaś w każdym innym przypadku organ śledczy jest uprawniony do podejmowania analogicznych działań jak podczas zwykłego postępowania karnego;
- istnieją jednak wątpliwości, czy wewnętrzna korespondencja służbowa pracowników powinna być taktowana jako jedno z praw podstawowych, a więc podlegać ochronie należnej tajemnicy prywatnej komunikacji?
wyrok TSUE:
- Trybunał niejednokrotnie już orzekł, iż przechwytywanie przekazów telekomunikacyjnych stanowi ingerencję w prawo do prywatności, tajemnicę komunikowania się i ochronę danych osobowych, zaś zasada ta dotyczy także zajęcia korespondencji elektronicznej w postępowaniu dowodowym;
- żaden przepis nie pozwala przy tym na wyłączenie spod tej zasady wiadomości wysyłanych przez pracowników, w ramach ich obowiązków służbowych, stąd też prawo do tajemnicy komunikacji dotyczy także wewnętrznej elektronicznej korespondencji służbowej, wysyłanej z urządzeń pracodawcy i w ramach jego wewnętrznej infrastruktury — i nie ma znaczenia ew. ustanowiony przez pracodawcę zakaz wykorzystywania infrastruktury w celach prywatnych;
- zarazem jako dane osobowe podlegające ochronie należy traktować także wszelkie informacje przesyłane przez pracowników, choćby dotyczyły spraw służbowych;
- nie oznacza to jednak, iżby zajęcie wewnętrznych wiadomości o charakterze służbowym zawsze wymagało zgody sądu: po pierwsze ani ochrona prawa do prywatności, ani ochrona tajemnicy komunikowania się nie są prerogatywami absolutnymi, zatem są sytuacje, w których muszą ustąpić przed innymi wartościami — Karta pozwala na ich ograniczenie, o ile owe ograniczenia są wprowadzone ustawą, nie naruszają istoty praw i wolności, są konieczne i proporcjonalne do celu;
- skoro więc prawo unijne zakazuje zawierania porozumień antykonkurencyjnych i wykorzystywania pozycji dominującej na rynku, a także nakazuje zwalczanie takich zachowań — zaś wiadomości wymieniane przez kierownictwo przedsiębiorstwa z jego pracownikami mogą zawierać istotne informacje — to tajemnica korespondencji nie może służyć jako parawan dla ochrony przed konsekwencjami bezprawnych zachowań;
Uprawnienia dochodzeniowe i do zajęcia korespondencji elektronicznej, dokumentów i innych danych zawodowych przez krajowe organy ochrony konkurencji mają na celu wykrycie istnienia praktyk antykonkurencyjnych zakazanych w art. 101 i 102 TFUE i mogą w konsekwencji przyczynić się do realizacji celu służącego zachowaniu niezakłóconej konkurencji na rynku wewnętrznym.
- nieco na marginesie TSUE zwrócił uwagę, że zajęcie dokumentów na poczet dowodów nie oznacza ani nieograniczonego zbierania danych osobowych, ani powszechnego dostępu do tych danych, bo przecież urząd antymonopolowy „mieli” tylko określone informacje w ramach poufnego postępowania;
- sęk przecież w tym, że wciąż nie istnieje inny, równie skuteczny, acz łagodniejszy dla praw podstawowych, środek służący wykrywaniu praktyk antykonkurencyjnych — wiadomo, że nie ma lepszego dowodu niż wyraźne ustalenia prowadzące zmowę;
- zwłaszcza, że przeszukanie dotyczyło biura firmy, a nie prywatnego mieszkania osoby fizycznej: chociaż nienaruszalność miru domowego dotyczy wszystkich, to przecież inaczej postrzega się je w przypadku pomieszczeń firmy, miejsca handlu, etc.;
- zarzutu braku legalności działań, których przedmiotem była prowadzona przez pracowników wewnętrzna korespondencja służbowa nie można także opierać na braku uprzedniej zgody sądu: raz, że dopuszczalna jest sytuacja, w której kontrola sądu ma charakter następczy, dwa, że unijne regulacje dotyczące przeszukania w ramach postępowań antykonkurencyjnych nie wymagają akceptacji sądu;
- trzy, że przeszukanie zatwierdziła prokuratura, która w portugalskim porządku ustrojowym jest niezależna od innych organów władzy, a więc może być traktowana jako organ sądowy w rozumieniu odnośnych regulacji;
- przyznając, iż przeszukanie firmowego sprzętu może prowadzić do pozyskania informacji dotyczących życia prywatnego pracowników — nie tylko o ich lokalizacji i ruchu, ale też np. zdjęć lub historii przeglądania internetu, wśród których mogą pojawić się dane wrażliwe — i to mimo wydania przez pracodawcę zakazu wykorzystywania służbowych urządzeń w celach niezwiązanych z pracą, TSUE podkreślił, iż sposób prowadzenia postępowania przez organ powinien gwarantować poszanowanie dla praw podstawowych jednostki — lecz nie może to oznaczać braku kompetencji do podjęcia stosownych działań (por. wyrok TSUE z 4 października 2024 r., w/s Bezirkshauptmannschaft Landeck, C-548/21).