Czy płatność danymi osobowymi za usługę cyfrową oznacza, że jest ona „darmowa”? (TSUE)

Czy Facebook jest darmowy, bo za jego usługi nie trzeba płacić? Czy jednak płatność danymi osobowymi — jeśli usługodawca żyje z profilowanych reklam — pozwala przyjąć, że usługa nie jest gratisowa? Czy zdanie, iż „dane osobowe to pieniądz gospodarki cyfrowej” to czczy slogan — a więc slogan, że Facebook „jest i pozostaje darmowy” to wprowadzanie w błąd konsumenta?


Weisswasser Lausitz
Weißwasser/Oberlausitz (fot. Olgierd Rudak, CC BY-SA 4.0)

opinia Rzecznika Generalnego TSUE Laily Mediny z 19 listopada 2026 r. w/s Verbraucherzentrale Bundesverband w/s Meta Platforms (C-643/25)
Pojęcie „kosztu”, które odnosi się do należności, którą konsument „musi uiścić”, obejmuje swoim zakresem ujawnienie danych osobowych i zgodę na ich wykorzystanie do celów handlowych, pod warunkiem że dane te nie są przetwarzane wyłącznie do celów świadczenia danej usługi lub w celu umożliwienia przedsiębiorcy spełnienia wymogów prawnych, którym podlega.

Orzeczenie wydano w sprawie z powództwa niemieckiej organizacji konsumenckiej, której zdaniem wyświetlane w 2015 r. na niemieckojęzycznej stronie Fejsbóka hasło „Facebook ist und bleibt kostenlos” („Facebook jest i pozostaje darmowy”) jest nieprawdziwe, a więc wprowadza konsumentów w błąd — bo przecież użytkownik płaci, tyle, że własnymi danymi — czyli jest nieuczciwą praktyką handlową.

Czy obowiązkowa zgoda na przetwarzanie danych osobowych oznacza, że Facebook nie jest darmowy?

Sąd stwierdził, iż unijna regulacja zakazująca szermowania frazami „gratis”, „darmowy” czy „bezpłatny” w odniesieniu do produktu odnosi się do płatności sensu stricto.
Kwestia ujawnienia danych osobowych i zgody na ich przetwarzanie wchodzi w sferę niematerialną (prawo do samostanowienia w zakresie informacji i prywatności), więc nie można jej rozpatrywać jako naruszenia praw konsumenckich.

pkt 20 załącznika I do dyrektywy 2005/29 dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym
Praktyki handlowe wprowadzające w błąd
20) Opisywanie produktu jako „gratis”, „darmowy”, „bezpłatny” lub w podobny sposób, jeżeli konsument musi uiścić jakąkolwiek inną należność niż nieunikniony koszt związany z odpowiedzią na praktykę handlową, odbiorem lub dostarczeniem produktu.

(Tłumacząc z prawniczego na ludzkie: jeśli ktoś „płaci” to „traci”, a przecież zgoda na przetwarzanie danych osobowych nie oznacza utraty osobowości.)

Rozpatrując skargę rewizyjną od tego orzeczenia Bundesgerichtshof zwrócił uwagę, że choć dane osobowe mieszczą się w sferze niemajątkowej, to jednak są one na tyle cenne, że przecież przedsiębiorca decyduje się na świadczenie usług „w zamian” za ich ujawnienie i zgodę na przetwarzanie — czyli być może dane osobowe można traktować jako ponoszony przez użytkownika „koszt”.

Płatność danymi osobowymi to też płatność

W wydanej dziś opinii Rzeczniczka Generalna TSUE podkreśliła, iż nie ma wątpliwości, że platforma społecznościowa taka jak Fejsbók jest usługą (aktualnie, tj. na bazie dyrektywy „omnibus”, także usługą cyfrową), a zapewnienie o darmowym charakterze usługi jest praktyką rynkową związaną z promowaniem świadczonych usług.
Istnieją natomiast w rozbieżności w różnych wersjach językowych dyrektywy w/s nieuczciwych praktyk rynkowych:

  • w niektórych tłumaczeniach mowa jest tam o zapłacie kwoty pieniężnej (np. polska, rumuńska, hiszpańska, chorwacka),
  • w innych mówi się o każdym świadczeniu wzajemnym, które nie musi mieć charakteru pieniężnego (np, włoska, litewska, portugalska, niemiecka — „Ein Produkt wird als „gratis“, „umsonst“, „kostenfrei“ oder Ähnliches beschrieben, obwohl der Verbraucher weitere Kosten als die Kosten zu tragen hat, die im Rahmen des Eingehens auf die Geschäftspraktik und für die Abholung oder Lieferung der Ware unvermeidbar sind„),a
  • niektóre wersje usprawiedliwiają każdą interpretację, albowiem „czasownik odpowiadający płatności, który zazwyczaj sugeruje kwotę pieniężną, został połączony z nieokreślonym wyrażeniem, które nie precyzuje w ogóle, co jest przedmiotem zapłaty” (np. niderlandzka, szwedzka, maltańska, angielska — „Describing a product as ‘gratis’, ‘free’, ‘without charge’ or similar if the consumer has to pay anything other than the unavoidable cost of responding to the commercial practice and collecting or paying for delivery of the item”).

Przy czym TSUE przyjął już, że wykładnia pojęcia płatności nie pozwala na ograniczenie go do kwoty pieniężnej, bo płacić można nie tylko pieniądzem — zaś zapłata nie oznacza, że „płacący” owej wartości musi się wyzbyć (wyrok TSUE 2 września 2021 r. (C‑371/20).

Istotny jest przy tym model biznesowy Meta Platforms: serwisy utrzymują się z reklam, które są dopasowywane do użytkowników, na podstawie ich zachowań, zainteresowań, siły nabywczej, etc. (wyrok TSUE z 4 lipca 2023 r., C-252/21). W tym celu Fejsbók profiluje użytkowników — a skoro profiluje, to potrzebuje danych osobowych, czyli traktuje je jako istotny element gospodarki cyfrowej.

Dane osobowe ujawniane przez konsumenta w związku z rejestracją w tym serwisie społecznościowym, a także zgoda na ich wykorzystanie w celach reklamowych, mają wartość majątkową dla przedsiębiorcy i służą finansowaniu usługi świadczonej na rzecz konsumenta.

Wniosek, iż płatność za usługę danymi osobowymi wyklucza uznanie jej za darmową, wynika także z Europejskiego kodeksu łączności elektronicznej („w gospodarce cyfrowej uczestnicy rynku coraz częściej uznają, że informacje o użytkownikach mają wartość pieniężną. Usługi łączności elektronicznej są często świadczone na rzecz użytkownika końcowego nie tylko w zamian za świadczenie pieniężne, ale coraz częściej i w szczególności w zamian za dostarczenie danych osobowych lub innych danych”, motyw 16) jak też dyrektywa 2019/770 w/s niektórych aspektów umów o dostarczanie treści cyfrowych i usług cyfrowych, która nakazuje odmiennie traktować przetwarzanie danych osobowych przez usługodawcę w celu niezwiązanym wprost ze świadczoną usługą (por. „Umowy o dostarczanie treści cyfrowej lub usługi cyfrowej”).

W ocenie Rzeczniczki Generalnej interpretacja, iż płatność danymi osobowymi wciąż pozwala zakwalifikować usługę jako bezpłatną prowadziłaby do zbytecznego zamieszania: konsument rozumie czym jest i jaki jest cel zapłaty pieniędzmi, ale w przypadku obowiązku ujawnienia danych osobowych i koniecznej zgody na ich przetwarzanie w celach marketingowych mógłby mieć niejasność co do wartości ekonomicznej tych zasobów. Nie ma przy tym znaczenia, że kwestia zgody i przejrzystości przetwarzania jest uregulowana w RODO, które pomija aspekt merkantylny danych osobowych.

subskrybuj
Powiadom o
guest

Ta strona używa Akismet do redukcji spamu. Dowiedz się, w jaki sposób przetwarzane są dane Twoich komentarzy.

0 komentarzy
Oldest
Newest
0
komentarze są tam :-)x