W serwisie internetowym Sądu Najwyższego opublikowano uzasadnienie uchwały dotyczącej pokrycia szkody wyrządzonej przez psa rolnika z jego polisy OC (por. „OC gospodarstwa rolnego pokrywa szkodę wyrządzoną przez psa”), można zatem poświęcić kilka chwil na analizę przedstawionej wykładni.
uchwała składu 7 sędziów SN z 20 czerwca 2017 r. (III CZP 114/16)
Przepis art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych ma zastosowanie do szkód wyrządzonych przez psa wykorzystywanego przez rolnika użytkowo w gospodarstwie rolnym.
Uchwałę podjęto w odpowiedzi na następujące pytanie przedstawione przez Rzecznika Finansowego:
Czy art. 50 ust. 1 uuo ma zastosowanie do szkód powstałych przy udziale psa wykorzystywanego przez rolnika użytkowo w gospodarstwie rolnym?
Wątpliwości dotyczyły rozbieżności w orzecznictwie jeśli chodzi o traktowanie szkody wyrządzonej przez psa (art. 431 kc) pracującego w gospodarstwie rolnym.
Zgodnie z art. 50 uuo odszkodowanie z ubezpieczenia OC rolników przysługuje w przypadku obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej w związku z posiadaniem gospodarstwa rolnego oraz w związku z ruchem pojazdów wolnobieżnych użytkowanych w gospodarstwie rolnym. Przepisy ustawy ubezpieczeniowej definiują gospodarstwo rolne (art. 2 ust. 1 pkt 4 uuo) w nieco inny sposób niż prawo cywilne (art. 55(3) kc), zaś pies niewątpliwie nie jest ani „inwentarzem”, ani „zwierzęciem gospodarskim” (jest zwierzęciem domowym), przez co w orzecznictwie:
- pies stróżujący lub pasterski nie jest traktowany jako zwierzę gospodarskie, zatem szkoda wyrządzona przez psa należącego do rolnika nie jest objęta zakresem art. 50 ust. 1 uuo (np. wyrok SO w Sieradzu z 18 marca 2015 r., sygn. akt I Ca 56/15);
- niezależnie od tego są wyroki, w których charakter psa pracującego w gospodarstwie ocenia się odmiennie, zatem zakład ubezpieczeń ponosi odpowiedzialność szkodę wyrządzoną przez takie zwierzę (np. wyrok SA w Lublinie z 13 stycznia 2015 r., sygn. akt I ACa 656/14).
Zdaniem SN kluczowa okazała się redakcja normy, zgodnie z którą rolnicza polisa OC pokrywa szkody wyrządzone „w związku z posiadaniem” gospodarstwa rolnego — skoro zatem psy są powszechnie wykorzystywane w gospodarstwach np. do pilnowania, to stanowią element gospodarstwa niezbędny do jego funkcjonowania.
Stąd też polisa OC gospodarstwa rolnego pokrywa szkodę wyrządzoną przez psa pracującego w tym gospodarstwie — ale tylko takiego (nie dotyczy to psów domowych).