Poszkodowanym na gruncie dyrektywy o odpowiedzialności obowiązkowej pojazdów jest osoba, której przysługuje odszkodowanie za wyrządzoną szkodę — czy to oznacza, że cesja wierzytelności powypadkowej — sprzedaż na rzecz firmy profesjonalnie zajmującej się skupowaniem i dochodzeniem takich należności — jest sprzeczna z prawem? I, nieco na marginesie: czy fakt, że roszczenia cedenta są znacząco wyższe, niż pieniądze dobrowolne wypłacone poszkodowanemu, może posłużyć do stwierdzenia nieważności umowy przelewu?
wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 25 czerwca 2026 r. w/s Helpfind Funding (C-277/25)
[dyrektywa 2009/103 nie stoi na przeszkodzie] uregulowaniom krajowym pozwalającym osobie, która poniosła szkody majątkowe w następstwie wypadku drogowego i otrzymała od zakładu ubezpieczeń, chroniącego sprawcę wypadku w zakresie odpowiedzialności cywilnej, odszkodowanie w tym zakresie, lecz uważa, że owo odszkodowanie nie stanowi pełnej kompensacji owych szkód, przenieść na osobę trzecią za wynagrodzeniem swoją wierzytelność będącą różnicą między z jednej strony szacunkową wartością całkowitego naprawienia wspomnianych szkód a z drugiej strony odszkodowaniem już wypłaconym tej osobie przez ów zakład ubezpieczeń, skutkiem czego ta osoba trzecia może występować przed sądem we własnym imieniu i na swój rachunek, by dochodzić od wspomnianego zakładu zapłaty tej wierzytelności.
opis stanu faktycznego:
- sprawa zaczęła się od wypadku drogowego i wypłaty przez zakłady ubezpieczeniowe odszkodowań za uszkodzenie pojazdu;
- jednakże w ocenie poszkodowanego wypłacona kwota odszkodowania była zaniżona, zatem w zawartej umowie przelał on swą wierzytelność na przedsiębiorstwo specjalizujące się w dochodzeniu skupionych wierzytelności;
- zaś firma wytoczyła „swoje” powództwo o brakującą część należności;
- w toku postępowania SR w Gdyni zwrócił uwagę, że dochodzone roszczenia są znacznie wyższe niż kwoty wypłacone na podstawie dobrowolnej likwidacji szkody, zaś poszkodowani mogli nie do końca być świadomi tego co robią…
z dyrektywy 2009/103 w/s ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych i egzekwowania obowiązku ubezpieczania od takiej odpowiedzialności
art. 1 pkt 2. „osoba poszkodowana” lub „poszkodowany” oznacza osobę, której przysługuje odszkodowanie z powodu szkód majątkowych lub szkód na osobie spowodowanych przez pojazdy;
art. 18. Państwa członkowskie zapewniają, aby poszkodowanemu w wypadku spowodowanym przez pojazd objęty ubezpieczeniem […] przysługiwało bezpośrednie roszczenie wobec zakładu ubezpieczeń chroniącego sprawcę wypadku w zakresie odpowiedzialności cywilnej.
art. 509 § 1 kodeksu cywilnego
Wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania.
- …jeden z nich powiedział, że gdyby wiedział ile „zostało” do ściągnięcia, zrobiłby to sam; drugi zaś wyjaśnił, że liczył tylko na szybkie pieniądze po cesji i cała reszta go nie interesuje — przeto można mieć wątpliwości, czy tego rodzaju dysproporcja nie skutkuje nieważnością cesji…
- …ale też czy w świetle dyrektywy o odpowiedzialności cywilnej za ruch pojazdów cesja wierzytelności powypadkowej pozwala traktować cedenta jako poszkodowanego — bo jeśli nie, to być może nie jest dopuszczalne pozywanie przez cesjonariusza?
wyrok TSUE:
- po pierwsze żaden przepis dyrektywy nie mówi nic o cesji wierzytelności wynikających ze szkody ubezpieczeniowej;
- istotą regulacji jest zapewnienie objęcia ubezpieczeniem od odpowiedzialności za ruch pojazdów mechanicznych, ale też umożliwienie poszkodowanym uzyskania podobnej ochrony, w tym dochodzenia swoich praw, niezależnie od tego, w którym państwie Unii doszło do wypadku;
- przy czym zasady odpowiedzialności cywilnej harmonizacji nie podlegają, zatem poszczególne państwa mają swobodę w ukształtowaniu sposobu naprawienia wyrządzonej szkody z obowiązkowej polisy OC (przy czym dyrektywa nakazuje objąć ubezpieczeniem pasażerów, jak też nakazuje równe traktowanie pieszych, rowerzystów i innych niezmotoryzowanych użytkowników dróg);
- co w ocenie TSUE prowadzi do następującej konstatacji: podmiot, który nabył wierzytelność w drodze cesji nie jest poszkodowanym, zatem nie dotyczą go przepisy dyrektywy nakazujące umożliwienie dochodzenia bezpośrednich roszczeń wobec zakładów ubezpieczeń;
- zaś zrównania ich w prawach z osobą poszkodowaną nie sposób wywodzić z przepisu pozwalającego poszczególnym państwom wprowadzić przepisy korzystniejsze — dla poszkodowanych…
- …co jednak w żaden sposób nie stoi na przeszkodzie, by „rzeczywisty” poszkodowany mógł przenieść wierzytelność z tytułu pomniejszonego odszkodowania na osobę trzecia, jak też by cedent mógł wytoczyć powództwo o zapłatę.