Krótko i na temat: w dzisiejszym wyroku Sąd UE stwierdził, że podatek VAT należy się od całości tantiem za bezumowne korzystanie z prawnie chronionych utworów — czyli także od wielokrotności wynagrodzenia podstawowego, przysługującego w przypadku naruszenia praw autorskich.
wyrok Sądu UE z 11 lutego 2026 r., w/s Credidam vs. Cristian General Serv SRL (T‑643/24)
– podmioty praw pokrewnych świadczą usługi odpłatnie, jeżeli ich utwory chronione są przedmiotem publicznego udostępniania przez użytkownika nieposiadającego na nie licencji, niezależnie od okoliczności, że, po pierwsze, nie mogą sprzeciwić się temu udostępnianiu, a po drugie, ich wynagrodzenie wynika z ustawy krajowej i przepisów wykonawczych, do których ustawa ta odsyła;
– podatek od wartości dodanej ma zastosowanie do całego wynagrodzenia należnego podmiotom praw pokrewnych za to świadczenie usług, w tym do części tego wynagrodzenia przekraczającej wynagrodzenie, które użytkownik ten byłby zobowiązany zapłacić, gdyby posiadał licencję.
opis stanu faktycznego:
- sprawa zaczęła się od wysłania do pensjonatu wezwania do zapłaty tantiem za udostępnianie gościom fonogramów i programów audiowizualnych bez zawartej licencji, przy czym faktura wystawiona przez organizację zbiorowego zarządzania opiewała na kwotę ok. 4,1 tys. lei — plus podatek VAT od całej tej kwoty;
- należność nie została uregulowana, więc organizacja wytoczyła powództwo o zapłatę, jednak sąd I instancji uznał, że w spornym okresie pensjonat był nieczynny, a więc siłą rzeczy do rozpowszechniania dojść nie mogło (por. „Pobieranie tantiem za puste pokoje hotelowe to nadużywanie przez monopolistę dominującej pozycji”);
- aczkolwiek sąd odwoławczy zwrócił uwagę, że skoro strona pozwana korzystała z twórczości bezumownie, a dochodzona kwota opiewa na trzykrotność wynagrodzenia „zasadniczego”, więc właściwie spór dotyczy odszkodowania za naruszenie praw autorskich, a nie wynagrodzenia za wyświadczoną usługę — a więc być może doliczenie VAT do całej faktury było niewłaściwe?
z dyrektywy 2006/112 w/s wspólnego systemu podatku od wartości dodanej
art. 24. 1. „Świadczenie usług” oznacza każdą transakcję, która nie stanowi dostawy towarów.
Świadczenie usług może obejmować między innymi jedną z następujących czynności:
art. 25. Świadczenie usług może obejmować między innymi jedną z następujących czynności:
a) przeniesienie praw do wartości niematerialnych, bez względu na to, czy są one przedmiotem dokumentu ustanawiającego tytuł prawny, czy nie;
b) zobowiązanie do zaniechania działania lub do tolerowania czynności lub sytuacji;c)
świadczenie usług na podstawie nakazu wydanego przez organ władzy publicznej lub w jego imieniu lub z mocy prawa.
art. 73. W odniesieniu do dostaw towarów i świadczenia usług innych niż te, o których mowa w art. 74-77, podstawa opodatkowania obejmuje wszystko, co stanowi zapłatę otrzymaną lub którą dostawca lub usługodawca otrzyma w zamian za dostawę towarów lub świadczenie usług, od nabywcy, usługobiorcy lub osoby trzeciej, włącznie z subwencjami związanymi bezpośrednio z ceną takiej dostawy lub świadczenia.
wyrok Sądu UE:
- zgodnie z dyrektywą odpłatne świadczenie usług wynika z istniejącego pomiędzy usługodawcą i usługobiorcą stosunku prawnego, zaś zapłacone wynagrodzenie stanowi ma bezpośredni związek ze świadczeniem usługodawcy i stanowi jego równowartość;
- ów stosunek prawny będący źródłem powstania obowiązku podatkowego zwykle wynika z umowy, ale wystarczające będzie także korzystanie z „usługi regulowanej” (np. parkowanie pojazdu na płatnym parkingu), co więcej brak umowy lub zapłaty należności nie zmienia faktu, że usługobiorca korzysta z usługi odpłatnej, tj. z takiej, która w normalnym toku zakłada wzajemność praw i obowiązków stron;
- nadto zasada neutralności VAT sprzeciwia się „powszechnemu rozróżnieniu między transakcjami nielegalnymi a transakcjami legalnymi”: VAT ma obciążać konsumenta końcowego, przy każdej transakcji dotyczącej transakcji lub usług;
Okoliczność, że użytkownik chronionych utworów nie uiścił kwot, które powinien był zapłacić, nie stoi na przeszkodzie temu, zostały one zakwalifikowane jako równowartość usługi świadczonej przez organizację zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi w imieniu podmiotów praw pokrewnych.
- nie ma przy tym znaczenia kto dochodzi tych pieniędzy (ozz czy sami twórcy lub wykonawcy)
- w orzecznictwie przyjęto natomiast, iż VAT należy się zarówno od samych tantiem, jak i od świadczonej przez organizacje zbiorowego zarządzania usługi ich pobierania i przekazywania uprawnionym podmiotom (por. wyrok TSUE z 4 lipca 2024 r., C-179/23);
- odnosząc się do pytania, czy podatek VAT od tantiem za bezumowne korzystanie może dotyczyć całości kwot zapłaconych przez korzystającego: podstawą opodatkowania jest wynagrodzenie rzeczywiście otrzymane z tytułu odpłatnego świadczenia usług (stąd np. opodatkowane powinny być opłaty dodatkowe za nieprawidłowe parkowanie, nawet jeśli prawo krajowe kwalifikuje je jako kary albo odszkodowanie za kradzież prądu);
- co sumarycznie oznacza, iż jeśli prawo przewiduje możliwość domagania się tantiem za bezlicencyjne korzystanie z utworów w wysokości wielokrotności należności wynikającej z umowy, to nawet jeśli owa wielokrotność może być traktowana jako odszkodowanie — VAT należy doliczyć do całości opłat pobieranych od korzystającego.