Jedną z przesłanek przetwarzania danych osobowych jest wykonanie obowiązku wynikającego z przepisu prawa, to oczywista oczywistość. PUODO h może natomiast nakazać, uznając, iż sposób przetwarzania jest sprzeczny z RODO, ograniczenie przetwarzania. Czy to oznacza, że dopuszczalne jest ograniczenie przetwarzania danych osobowych nakazanego ustawą? Czy jednak organ ochrony danych osobowych nie jest władny do oceny ustaw, a więc nie może w ten sposób zobowiązać prawodawcy do ograniczenia przetwarzania? I, wcale nie na marginesie: czy NSA, związany treścią skargi kasacyjnej, powinien uwzględnić wyrok TSUE, na który skarżący się nie powołał? (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 kwietnia 2025 r., III OSK 5037/21).
opis stanu faktycznego:
- sprawa zaczęła się w 2019 r. od przegłosowania ustawy nakazującej sędziom i prokuratorom złożyć podlegające ujawnieniu w BIP oświadczenia o przynależności do stowarzyszeń i innych organizacji społecznych;
- przepisami zainteresował się Rzecznik Praw Obywatelskich, którego zdaniem regulacja mogła naruszać konstytucyjne gwarancje prawa do prywatności i ochrony danych osobowych — bo jej celem było gromadzenie danych sędziów-członków organizacji sędziowskich w celu wywierania na nich politycznej presji;
- zatem zwrócił się do Prezesa Urządu Ochrony Danych Osobowych o wydanie postanowienia ograniczającego przetwarzanie danych osobowych (z kontekstu wnoszę, iż do czasu rozpatrzenia skargi przez tzw. TK);
- jednak PUODO uznał, iż kwestionowane przetwarzanie opiera się na przesłankach wypełnienia obowiązku prawnego i sprawowania władzy publicznej, zatem postępowanie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe;
art. 88a § 1 prawa o ustroju sądów powszechnych
Sędzia jest obowiązany do złożenia pisemnego oświadczenia o:
1) członkostwie w zrzeszeniu, w tym w stowarzyszeniu — ze wskazaniem nazwy i siedziby zrzeszenia, pełnionych funkcji oraz okresu członkostwa;
2) funkcji pełnionej w organie fundacji nieprowadzącej działalności gospodarczej — ze wskazaniem nazwy i siedziby fundacji oraz okresu pełnienia funkcji;
3) członkostwie w partii politycznej przed powołaniem na stanowisko sędziego, a także w okresie sprawowania urzędu przed dniem 29 grudnia 1989 r. – ze wskazaniem nazwy partii, pełnionych funkcji oraz okresu członkostwa.
art. 70 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych
Jeżeli w toku postępowania zostanie uprawdopodobnione, że przetwarzanie danych osobowych narusza przepisy o ochronie danych osobowych, a dalsze ich przetwarzanie może spowodować poważne i trudne do usunięcia skutki, Prezes Urzędu, w celu zapobieżenia tym skutkom, może, w drodze postanowienia, zobowiązać podmiot, któremu jest zarzucane naruszenie przepisów o ochronie danych osobowych, do ograniczenia przetwarzania danych osobowych, wskazując dopuszczalny zakres tego przetwarzania.
wyrok WSA:
- odnosząc się skargi RPO, sąd administracyjny stwierdził, że organ ochrony danych osobowych nie jest władny do oceny ustaw określający ch zasady przetwarzania danych osobowych i ew. konfliktu między ustawami a RODO i Konstytucją;
- po więc wypełnienie obowiązku prawnego jest samodzielną podstawą przetwarzania danych osobowych, a uprawnienia PUODO nie obejmują możliwości kwestionowania legalności lub konstytucyjności powszechnie obowiązujących przepisów prawa, to ograniczenie przetwarzania danych nakazanego ustawą jest niedopuszczalne — zatem umorzenie postępowania było prawidłowe (wyrok WSA w Warszawie z 15 lutego 2021 r., II SA/Wa 1264/20);
skarga kasacyjna:
- w skardze kasacyjnej od tego wyroku RPO podkreślił, iż prawo do prywatności jest gwarantowane Kartą Praw Podstawowych, która powinna mieć pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawą krajową;
- zarazem nie mają racji PUODO i WSA twierdząc, że dla dowolnego przetwarzania danych osobowych wystarczy ustawa — sęk w tym, że zgodnie z art. 6 ust. 3 RODO taki przepis musi „służyć realizacji celu leżącego w interesie publicznym, oraz być proporcjonalne do wyznaczonego, prawnie uzasadnionego celu”,
- zarazem normy konstytucyjne — także te o prawie do prywatności i ochronie danych osobowych — powinny być stosowane bezpośrednio, przez każdy organ;
- (jakby komuś brakowało kontekstu: na tym etapie do postępowania przystąpiła Fundacja „Wolne Sądy” i Stowarzyszenie Sędziów Polskich „Iustitia”, które poparły stanowisko ombudsmana);
wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego:
- w odpowiedzi PUODO początkowo wezwał NSA do oddalenie skargi jako bezzasadnej… po czym złożył pismo, w którym przychylił się do argumentacji Rzecznika Praw Obywatelskich;
- sęk w tym, iż w tzw. międzyczasie Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, że regulacja nakazująca sędziom ujawnić przynależność do organizacji społecznych jest sprzeczna z unijnym prawem (wyrok TSUE z 5 czerwca 2023 r. w/s KE vs. RP, C-204/21);
- (dla jasności: urząd ten sam, ale człowiek nie ten sam — bo przecież wcześniej funkcję Prezesa UODO piastował Jan Nowak, którego zadaniem było „krycie” pisowskich wymysłów pod kątem RODO);
art. 6 RODO
1. Przetwarzanie jest zgodne z prawem wyłącznie w przypadkach, gdy – i w takim zakresie, w jakim – spełniony jest co najmniej jeden z poniższych warunków:
c) przetwarzanie jest niezbędne do wypełnienia obowiązku prawnego ciążącego na administratorze;
e) przetwarzanie jest niezbędne do wykonania zadania realizowanego w interesie publicznym lub w ramach sprawowania władzy publicznej powierzonej administratorowi; […]
3. […] Prawo Unii lub prawo państwa członkowskiego [określające jedną z przesłanek j/w] muszą służyć realizacji celu leżącego w interesie publicznym, oraz być proporcjonalne do wyznaczonego, prawnie uzasadnionego celu. […]
- tego zwrotu akcji NSA przegapić nie mógł: rozstrzyganie sporu o wykładnię konstytucyjnego i konwencyjnego prawa do prywatności w kontekście ustawowego nakazu ujawnienia przynależności pracowników wymiaru sprawiedliwości do organizacji społecznych jest o tyle bezcelowe, że w świetle wyroku TSUE przepis ustawy — jako sprzeczny z RODO i Kartą Praw Podstawowych UE — został skutecznie podważony;
- oznacza to, że chociaż RPO nie powołał się w skardze kasacyjnej na wyrok, obowiązek podjęcia środków zapewniających wykonanie orzeczeń TSUE stwierdzających uchybienie przez państwo obowiązkom traktatowym (art. 260 ust. 1 TFUE) obejmuje uwzględnienie wyroku stwierdzającego niezgodność prawa krajowego z prawem unijnym;
- a więc zarówno zaskarżony wyrok, jak i decyzja PUODO była wadliwa — a więc oba te akty podlegają uchyleniu.
Zamiast komentarza: niestety, uzasadnienie wyroku nie pozwala wysnuć choćby przypuszczenia co odpowiedzi na pytanie zadane w tytule, zatem możemy co najwyżej podzielić się swoimi poglądami. Mój jest taki: po pierwsze uprawnienie naprawcze w postaci ograniczenia przetwarzania (art. 58 ust. 2 lit f RODO) może służyć tylko realizacji prawa do ograniczenia przetwarzania („osoba, której dane dotyczą, ma prawo żądania od administratora ograniczenia przetwarzania…„, art. 18 RODO), a więc wymaga wszczęcia indywidualnego postępowania ze skargi zainteresowanego. W toku takiego postępowania człowiek (jak też odpowiednia ogranizacja społeczna) może powołać się na nieproporcjonalność zakresu przetwarzania określonego w ustawie wobec prawnie uzasadnionego celu — ale czy uprawnionym do złożenia takiego „generalnego i ogólnego” wniosku może być organ ochrony prawa? Myślę, że wątpię — podobnie jak jestem zdania, że PUODO nie ma prawa w ten sposób hamować regulacji ustawowych, a prawo takie nie powinno być wyinterpretowane z zasady prymatu ratyfikowanego prawa międzynarodowego nad prawem krajowym.